فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: صنوبر کبوده (.Populus alba L)، گونه غالب بیشه‌‌های صنوبر در استان چهارمحال و بختیاری است که به‌شیوه سنتی کاشته می‌‌شود. در این روش، چوب‌‌های با قطر کم و ارتفاع زیاد تولید می‌‌شوند که برای استفاده در صنایع چوبی بزرگ، مناسب نیستند. اطلاعات کافی از درصد حضور گونه‌‌های مختلف، سن درختان، رویش جاری و نیز آمار دقیقی از تولید سالانه و یا حجم برداشت سالانه در بیشه‌های صنوبر این استان در دست نیست. هدف اصلی پژوهش پیش‌رو، پایش داده‌های کمی و کیفی وضعیت کشت صنوبر در استان چهارمحال و بختیاری بود.مواد و روش‌‌ها: این پژوهش در شهرستان‌‌های فارسان و کیار اجرا شد که بیشترین سطح صنوبرکاری‌‌ها را در بین شهرستان‌‌های استان چهارمحال و بختیاری به‌خود اختصاص داده‌‌اند. 39 قطعه‌نمونه به مساحت‌‌های 2500 تا4900 متر مربع بسته به تراکم صنوبرکاری‌‌ها انتخاب شدند. در کشت‌‌های گروهی، نُه درخت در ابتدا، نُه اصله در وسط و نُه درخت نیز در انتهای هر قطعه‌نمونه انتخاب شدند. در کشت‌‌های نواری، نمونه‌‌برداری به‌روش خطی در دو جهت شرقی- غربی و شمالی- جنوبی انجام گرفت و روی هر خط حداقل 15 درخت به‌صورت یکی در میان انتخاب شدند. متغیرهای کمی و کیفی درختان سرپا شامل نوع گونه، سن، تراکم کاشت، نوع کاشت به‌صورت قلمه یا نهال، نوع سیستم تولید شامل گروهی یا بیشه و نواری در حاشیه مزارع یا بادشکن، قطر برابر سینه، ارتفاع، رویش حجمی و نیز ویژگی‌های اقتصادی و اجتماعی شامل سن برداشت و زمان قطع درخت اندازه‌‌گیری شدند. اطلاعات مربوط به عملیات داشت شامل آبیاری، تقویت خاک و مبارزه با آفات و بیماری‌‌ها نیز برداشت شد. تحلیل آماری داده‌‌ها به‌روش طبقه‌‌بندی با نمونه‌‌برداری انتخابی تصادفی انجام شد.نتایج: مقایسه سن درختان در روش‌های کاشت گروهی و نواری نشان داد که امکان افزایش قطر درختان متناسب با سن در روش کاشت گروهی به‌دلیل تراکم زیاد درختان وجود ندارد، بنابراین درختان در روش کاشت سنتی به ناچار در قطرهای کمتر بهره‌‌برداری می‌‌شوند، درحالی‌که در روش کاشت نواری به‌دلیل تراکم کاشت کمتر و فاصله‌‌های کاشت بیشتر بین درختان، امکان افزایش متناسب سن و قطر درخت وجود دارد. درختان در روش کاشت گروهی به‌طور میانگین سن 5/8 سال، قطر برابر سینه 3/8 سانتی‌‌متر، ارتفاع 2/12 متر و حجم 0427/0 متر مکعب در هر پایه داشتند. این متغیرها در شیوه کاشت نواری به‌ترتیب برابر با 5/15 سال، 86/18 سانتی‌‌متر، 1/16 متر و 227/0 متر مکعب بودند. سه نوع فاصله کاشت در میان بیشه‌‌های صنوبر در استان چهارمحال و بختیاری وجود دارد. بیشترین (9/64 درصد) و کمترین (1/8 درصد) فراوانی به‌ترتیب به فاصله‌های کاشت 5/1×1 و 5/0×1 متر مربع اختصاص داشت. فراوانی فاصله کاشت 1×1 متر مربع نیز 27 درصد بود. بیشترین و کمترین تراکم کاشت به‌ترتیب در شهرستان‌‌های فارسان و کیار با 6214 و 5275 اصله درخت در هکتار به‌دست آمد.نتیجه‌‌گیری کلی: با تلفیق دانش بومی با شیوه‌‌های علمی زراعت چوب صنوبر، استفاده از نتایج این پژوهش و اجرای یک برنامه اصلاحی در بیشه‌‌های صنوبر استان چهارمحال و بختیاری می‌‌توان با افزایش فاصله‌‌ کاشت صنوبر به حداقل 2×2 متر مربع، تقویت بیشه‌های صنوبر براساس نتایج آزمون خاک، هرس به‌موقع، آبیاری مناسب و مبارزه با آفات و بیماری‌‌ها، موجبات دستیابی به بیشترین میزان تولید چوب را در این استان فراهم کرد.