فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: تولید، پرورش و بهره‌برداری گونه‌های تندرشد ازجمله صنوبر، سرآغاز موفقیت‌آمیزی برای تحقیقات وسیع در زمینه‌ی به‌نژادی، به‌زراعی و کنترل آفات و بیماری‌ها با هدف افزایش تولید در واحد سطح ازنظر کمی و کیفی برای تأمین مواد خام اولیه‌ی صنایع مختلف است. در همین راستا، هدف از پژوهش پیش‌رو، پایش آفات درختان صنوبر در استان خراسان شمالی با هدف ردیابی، تعیین آفات کلیدی و کشف عوامل خسارت‌زای نوظهور بود. نتایج این پژوهش، کمک بزرگی در پیشگیری به‌موقع طغیان و کاهش هزینه‌های کنترل خواهد کرد. مواد و روش‌ها: در استان خراسان شمالی، پنج ایستگاه شاخص (روئین، اردغان، گریوان، کهنه‌کند و چناران) از توده‌های دست‌کاشت صنوبر نیگرا (Populus nigra L.) با نام محلی سپیدار انتخاب شدند. به‌منظور بررسی میزان آلودگی و خسارت آفات از خردادماه 1398 تا شهریور ماه 1401 در هر یک از ایستگاه‌ها، نمونه‌برداری هر ماه یک نوبت در طول فصل‌های رویش انجام شد. در هر نوبت نمونه‌برداری، 10 اصله از درختان صنوبر به‌طور تصادفی انتخاب شدند و نمونه‌برداری از آفات به‌صورت مشاهده‌ی مستقیم به روش‌های معمول شکار مستقیم حشرات از روی درختان به‌وسیله‌ی دست، پنس، قلم مو و آسپیراتور، تله‌ی اشنایدر (ضربه‌ای) و بررسی تنه و طوقه‌ی درختان مشکوک به آفات چوب‌خوار انجام شد. بدین‌ترتیب، میزان آلودگی و خسارت آفات برحسب درصد در واحد درخت تخمین زده شد. در مرحله‌ی بعد، نمره‌ی خسارت متناسب با درصد خسارت برای هر آفت تعیین شد. نمونه‌های جمع‌آوری‌شده پس از اتیکت‌گذاری (شامل تاریخ نمونه‌برداری، محدوده‌ی پراکنش و میزان خسارت) داخل کیسه‌های فریزر قرار داده شدند و به‌منظور بررسی بیشتر به آزمایشگاه گیاه‌پزشکی در مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان شمالی منتقل شدند. لاروها و شفیره‌های ناشناخته‌ آفات درون ظرف‌های پلاستیکی درب‌دار در آزمایشگاه پرورش داده شدند تا چرخه زندگی خود را تکمیل کنند و حشرات کامل ظاهر شوند تا راحت‌تر شناسایی شوند. نتایج: براساس مشاهده‌های میدانی در این پژوهش، هفت آفت مهم و کلیدی شامل سنک صنوبر (Monosteira unicostata (Mulsant & Rey))، سوسک برگ‌خوار صنوبر (Chrysomela populi Linnaeus)، سوسک چوب‌خوار صنوبر (Melanophila picta Pall)، پروانه‌ی مینوز لکه‌گرد (Phyllonorycter populifoliella (Treitschke))، پروانه‌ی برگ‌خوار توری تبریزی (Nycteola asiatica (Krulikovsky))، شته‌ی گال مارپیچی دم‌برگ (Pemphigus spyrothecae Passerini) و شته‌ی گال تاج خروسی (Pemphigus vesicarius Passerini) در رویشگاه‌های محل پراکنش صنوبر شناسایی شدند. نتایج به‌دست‌آمده از پایش آفات صنوبر نشان داد که روند ظهور بعضی از آفات در برخی از سال‌های پایش به‌حالت طغیانی و در بعضی از سال‌ها، غیرطغیانی بود. سنک صنوبر در سال 1398 در ایستگاه روئین (80-61 درصد آلودگی) و پروانه‌ی مینوز لکه‌گرد در سال 1399 در ایستگاه گریوان (100-81 درصد آلودگی) به‌صورت طغیانی بروز کردند. سوسک‌های چوب‌خوار هرچند در اغلب نقاط مشاهده شدند، اما خسارت عمده‌ی آن‌ها در ایستگاه روئین واقع در شهرستان اسفراین بود. سوسک برگ‌خوار صنوبر در سال 1399 و پروانه‌ی برگ‌خوار توری تبریزی در سال 1398 در ایستگاه کهنه‌کند، آلودگی متوسط (60-41 درصد) داشتند. همچنین، آلودگی متوسطی (60-41 درصد) از شته‌های گال تاج خروسی و گال مارپیچی دم‌برگ صنوبر در سال 1400 در ایستگاه‌های گریوان و اردغان و در سال‌های 1398 و 1401 در ایستگاه روئین مشاهده شد. نتیجه‌گیری کلی: از میان آفات شناسایی‌شده در پژوهش پیش‌رو، چهار آفت شامل پروانه‌ی مینوز لکه‌گرد (P. populifoliella)، شته‌ی گال مارپیچی دم‌برگ (P. spyrothecae)، شته‌ی گال تاج خروسی (P. vesicarius) و پروانه‌ی برگ‌خوار توری تبریزی (N. asiatica) برای اولین‌بار از استان خراسان شمالی گزارش شدند. میزان خسارت و آلودگی آفات باتوجه‌به نحوه‌ی مدیریت، وضعیت رشد و سن درختان صنوبر، متفاوت و در هر ایستگاه، نوسان‌هایی نشان داد.