فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: پروانه گزنده بلوط (Porthesia melania Stgr. (Lepidoptera: Lymantriidae)) یکی از آفات مخرب درختان بلوط در ایران است. لاروهای سن‌های اول و دوم این آفت از پارانشیم سطح رویی برگ تغذیه می‌کنند. بیشترین خسارت توسط لاروهای سن‌های چهارم و پنجم ایجاد می‌شود که از کل پارانشیم برگ تغذیه می‌کنند. کاربرد روش‌های کنترل شیمیایی برای مدیریت جمعیت آفات مهاجم جنگل دارای معایب متعددی ازجمله ایجاد اختلالات محیط‌زیستی است. کنترل زیستی آفات با استفاده از بیمارگرهای حشرات به‌عنوان روشی سازگار با محیط‌زیست وجایگزین آفت‌کش‌های شیمیایی به‌کار برده می‌شود. دو گونه Beauveria bassiana (Balsamo) Vuillemin و Metarhizium anisopliae (Metchnikoff) Sorokin از مهم‌ترین و پرکاربردترین قارچ‌های بیمارگر حشرات هستند. هدف از این پژوهش، ارزیابی پتانسیل جدایه‎‌های بومی این بیمارگرها در کنترل جمعیت پروانه P. melania بود. مواد و روش‌ها: در این پژوهش در خردادماه سال 1401، برگ‎های بلوط ایرانی (Quercus brantii Lindl.) حاوی دسته‌های تخم شب‎پره گزنده بلوط از ذخیره‎گاه جنگلی بلوط سرسختی واقع در استان مرکزی جمع‎آوری شد. آن‌ها پس از انتقال به آزمایشگاه در اتاقک رشد داخل ظرف‌های سترون پلاستیکی به ابعاد 6×25×17 سانتی‌متر مکعب مجهز به درپوش توری در دمای 2±25 درجه سلسیوس، رطوبت نسبی 5±60 درصد و دوره نوری 8:16 ساعت (روشنایی:تاریکی) نگه‌داری شدند. از دو جدایۀ بـومی قـارچ B. bassiana (BG و B2) و یک جدایه قارچ M. anisopliae (M1) برای انجام این پژوهش استفاده شد. پیش از انجام آزمایش‌های زیست‌سنجی و به‌منظور اطمینان از کیفیت مطلوب کنیدیوم‌هـا، زنده‌مانی آن‌ها با محاسبه درصد جوانه‌زنی اندازه‌گیری شد. سپس، جدایه‌های قارچی در پنج غلظت شامل 104، 105، 106، 107 و 108 کنیدیوم‌ بر میلی‌لیتر تهیه شدند. به‌منظور انجام آزمایش‌های زیست‌سنجی و ارزیابی بیماری‌زایی هریک از جدایه‌های قارچی، دو روش غوطه‌وری لارو و پاشش مستقیم به‌کاربرده شد. در هر آزمون زیست‌سنجی، سه تکرار برای هر تیمار در نظر گرفته شد و کل آزمایش چهار مرتبه تکرار شد. همچنین، تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار SAS (نسخه 4/9) انجام شد. مقـادیر LC50، LC90، LT50 و LT90 با استفاده از روش LDR (Likelihood Difference Ratio) مقایسه شدند. نتایج: میانگین زنده‌مانی کنیدیوم‌‌ها در همه جدایه‌های م/ورد آزمایش از 95 تا 99 درصد متغیر بود. نتایج حاصل از تجزیه آماری آزمایش‌های زیست‌سنجی با استفاده از آزمون فاکتوریل در قالب طرح پایه کامل تصادفی نشان داد که در دو روش غوطه‌وری لارو و پاشش مستقیم، اختلاف معنی‌داری در سطح اطمینان 99 درصد بین تیمارهای قارچی مورد استفاده و غلظت‌های به‌کاررفته در هر آزمایش وجود دارد. اثرات متقابل آن‌ها نیز در سطح اطمینان 99 درصد، معنی‌دار بودند. میزان بیماری‌زایی این سه جدایه به‌طور معنی‌داری با یکدیگر متفاوت بود، اما بیشترین غلظت (108 کنیدیوم‌ در میلی‌لیتر) از هر سه جدایه سبب مرگ‌ومیر بیشتر از 78 درصد از لاروها در هر دو روش زیست‌سنجی شد. غلظت 108 کنیدیوم‌ در میلی‌لیتر جدایه BG به بیشترین (صددرصد) و جدایه M1 به کمترین (78 درصد) مرگ‌ومیر منجر شد. مرگ‌ومیر غلظت‌های مختلف جدایه BG به‌طور قابل توجهی بیشتر از جدایه‌های دیگر در هر دو روش زیست‌سنجی بود. مقادیر LC50 جدایه‌های BG، B2 و M1 به‌ترتیب 103×74/6، 103×37/7 و 104×63/2 کنیدیوم‌ در میلی‌لیتر (روش غوطه‌وری لارو) و 104×33/1، 106×45/3 و 106×59/5 کنیدیوم‌ در میلی‌لیتر (روش پاشش مستقیم) بودند. همچنین، LT50 جدایه‌های BG، B2 و M1 با استفاده از غلظت 108 کنیدیوم‌ روی سن دوم پروانه به‌ترتیب 94/24، 12/32 و 54/36 ساعت (روش غوطه‌وری لارو) و 73/30، 67/31 و 57/45 ساعت (روش پاشش مستقیم) بود. نتیجه‌گیری کلی: براساس نتایج به‌دست‌آمده، اختلاف معنی‌داری بین جدایه‌های قارچی مورد آزمایش ازنظر بیماری‌زایی وجود داشت. پروانه برگ‌خوار گزنده بلوط به جدایه بومی BG از قارچ بیمارگر B. bassiana حساسیت بیشتری داشت و این جدایه، بیماری‌زایی و زهرآگینی زیادی نشان داد. همچنین، روش غوطه‌وری لاروی، بهترین روش تیمار لاروی بود. باتوجه‌به کاربرد موفقیت‌آمیز فرمولاسیون‌های مختلفِ قارچ B. bassiana روی آفات برگ‌خوار راسته Lepidoptera در جنگل‌های کشورهای مختلف، نتایج پژوهش پیش‌رو می‌تواند زمینه‌ساز توسعه فناوری مورد نیاز به‌منظور استفاده از جدایه BG از قارچ بیمارگر B. bassiana در کنترل این آفت مخرب درختان بلوط ایرانی باشد.