فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: یکی از عوامل خاکیِ محدودکننده رشد و توسعه گیاهان، شوری است که با تجمع املاح در خاک تحت تأثیر عوامل مختلف به وجود می‌‌آید. سطح وسیعی از خاک‌‌های کشور، شور هستند. شوری خاک می‌‌تواند تاحد زیادی، کشت گونه‌‌های مختلف صنوبر را محدود کند، بنابراین تعیین دامنه تحمل به تنش شوری گونه‌‌ها و کلن‌‌های مختلف صنوبر می‌‌تواند راهنمای خوبی برای زراعت چوب در اراضی شور باشد. هدف از پژوهش پیش‌رو، بررسی پاسخ‌های ریخت‌شناختی، فیزیولوژیکی و زیست‌شیمیایی صنوبر تبریزی- سالاری (Populus nigra L. 62/154) به سطوح مختلف تنش شوری است. این کلن به‌عنوان یک کلن صنوبر پرمحصول، به‌‌طور وسیعی در نقاط مختلف کشور در زراعت چوب استفاده می‌شود.مواد و روش‌‌ها: تحت شرایط کنترل‌شده طی یک مطالعه گلدانی در قالب طرح کامل تصادفی، برخی پاسخ‌های ریخت‌شناختی، فیزیولوژیکی و زیست‌شیمیایی رقم سالاری به سطوح مختلف تنش شوری (صفر، 50، 100، 150 و 200 میلی‌‌مولار) بررسی شد. بدین منظور، قلمه‌‌های صنوبر مورد مطالعه از خزانه تحقیقاتی بخش تحقیقات صنوبر در ایستگاه تحقیقاتی البرز تهیه و در گلدان‌‌های پرشده با خاکی با بافت لومی- رسی کاشته شدند. گلدان‌‌ها در طول انجام آزمایش در فضای بازِ مسقف نگهداری شدند. در ابتدا، قلمه‌‌های صنوبر به‌مدت سه ماه تحت شرایط آبیاری با آب معمولی رشد کردند. پس از طی این دوره، نهال‌های مورد مطالعه تحت تنش شوری با استفاده از آبیاری با آب شور (نمک NaCl) در پنج سطح شوری ذکرشده قرار گرفتند. پس از گذشت شش هفته، مؤلفه‌های زنده‌‌ماندنی، رشد و تولید زی‌‌توده، محتوای نسبی آب برگ، غلظت عناصر غذایی اصلی و کمیاب اندام‌‌های گیاهی (ریشه، ساقه و برگ) و برخی مؤلفه‌های فیزیولوژی برگ شامل مقدار پرولین و قندهای محلول، فعالیت آنزیم‌‌های آنتی‌اکسیدانی (پراکسیداز و کاتالاز) و غلظت مالون‌دی‌آلدهید اندازه‌‌گیری شد. درنهایت، برای بررسی تأثیر سطوح مختلف تیمار شوری بر مؤلفه‌های مورد بررسی از آزمون تجزیه واریانس یک‌‌طرفه و برای مقایسه میانگین‌‌ها از آزمون توکی استفاده گردید.نتایج: نهال‌‌های صنوبر تبریزی تحت تنش شوری 50 میلی‌‌مولار به‌خوبی نهال‌‌های شاهد رشد کردند. به‌طوری‌که در نهال‌های تحت این سطح شوری، کاهش زنده‌‌مانی، رشد و تولید زی‌‌توده و تغییرات فیزیولوژی و زیست‌شیمیایی معنی‌‌داری نسبت به نهال‌‌های شاهد مشاهده نشد. اما نهال‌های تحت تنش شوری 100، 150 و 200 میلی‌‌مولار ازنظر کاهش در زنده‌‌مانی، رشد، تولید زی‌‌توده، محتوای نسبی آب برگ، غلظت نیتروژن و پتاسیم در ریشه، ساقه و برگ، کلسیم در ریشه و برگ و منیزیم برگ و افزایش در مؤلفه‌های فیزیولوژی برگ شامل مقدار پرولین و قندهای محلول، فعالیت آنزیم‌‌های آنتی‌اکسیدانی (پراکسیداز و کاتالاز) و غلظت مالون‌دی‌آلدهید، غلظت سدیم و کلر در اندام‌‌های گیاهی، فسفر، آهن، روی، منگنز و مس در ریشه و برگ، تغییرات معنی‌داری را نسبت به نهال‌های شاهد و نهال‌های تحت تنش شوری 50 میلی‌مولار نشان دادند و بیشترین تغییرات مربوط به نهال‌های تیمارشده با سطوح 150 و 200 میلی‌‌مولار شوری بود. به‌‌طورکلی، در سطوح شوری 150 و 200 میلی‌‌مولار، کاهش شدید زنده‌‌مانی، رشد و تولید زی‌توده به‌همراه تغییرات بیشتر مورفوفیزیولوژیکی و زیست‌شیمیایی در نهال‌‌های صنوبر مشاهده شد. این دو سطح شوری برای نهال‌‌های صنوبر تبریزی، قابل‌تحمل نبود و پس از شش هفته از اعمال این سطوح شوری، زنده‌‌مانی نهال‌‌های صنوبر نزدیک‌به نصف کاهش یافت.نتیجه‌‌گیری کلی: کاهش در زنده‌‌مانی، مؤلفه‌های رشد و تولید زی‌‌توده، تغییر در مؤلفه‌های فیزیولوژیکی و جذب و تجمع عناصر غذایی اصلی و کمیاب اندام‌های گیاهی از‌یک‌سو و مقدار زیاد تجمع پرولین و عناصر سدیم و کلر در اندام برگ این رقم صنوبر نسبت به گونه‌‌های مقاوم صنوبر مانند پده ازسوی دیگر، حاکی از حساس بودن این کلن صنوبر تبریزی نسبت به تنش شوری است، بنابراین در برنامه‌‌های زراعت چوب با رقم سالاری لازم است که مقدار شوری خاک و دامنه تحمل این رقم نسبت به تنش شوری مورد توجه قرار گیرد.