عناصر گشتاری و ژرف‌ساخت آیت الکرسی طبق نظریه زایشی گشتاری نوام چامسکی

نویسندگان

1 فارغ التحصیل دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات فارسی وزبان‌های خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

doi
10.22034/paq.2025.2054907.3974
چکیده

چامسکی نظریه عقل­گرا و شناختی خود با عنوان زایشی گشتاری را در رد نظریه رفتارگرایان و ساختارگرایان که فقط به روساخت توجه دارند، ابداع نمود. او بین روابط ظاهری و پنهان عبارت­ها ارتباط برقرار می­کند و به حقیقت­های ذهنی پشت عملکرد زبان توجه دارد و روابط میان اجزای متن، را عمیق­تر از روابط ظاهری در روساخت می­داند که در پشت آن، معناهایی نهفته است. زایشی یعنی، زایش عبارت­های مختلف بی­شمار از خلال چند کلمه وگشتاری یعنی بررسی روساخت(عبارت­های ظاهری زبان)، برای رسیدن به ژرف­ساخت(معانی نهفته) با محوریت قواعد نحوی زبان که نظامی دارای قواعدی عقلی و خاص است که باید کشف شوند. آیت­الکرسی آیه 255 سوره بقره است که سرور قرآن سوره بقره و سرور سوره بقره آیت­الکرسی است که بنا به اعتقاد باطل یهودیان نازل شد که می­گفتند الله از اداره آسمان­ها و زمین خسته شده و روز جمعه بر کرسی خود جهت رفع خستگی، استراحت می­کند تا اعتقاد باطل آنان را رد و قدرت همیشگی الله را اثبات نماید. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و نظریه زایشی گشتاری چامسکی درصدد بررسی آیت الکرسی است. در آیت­الکرسی، سبک قصر با 1-نفی و استثناء، 2-الف ولام و 3-تقدیم شبه­جمله و سبک پرسش در معنای نفی و انکار، پرکاربردترین سبک­های این سوره هستند تا بعد از رد عقیده باطل یهودیان، قدرت همیشگی الله و خستگی­ناپذیری او را در نتیجه مدیریت همیشگی امور آسمان­ها و زمین ثابت نماید. گشتار برپایه رتبه و افزایشی با حروف نفی پرکاربردترین گشتار سوره است که این حروف نفی اشاره به نفی اعتقاد باطل یهودیان دارد.