عناصر گشتاری و ژرفساخت آیت الکرسی طبق نظریه زایشی گشتاری نوام چامسکی
نویسندگان
1 فارغ التحصیل دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات فارسی وزبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
2 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران
doi
10.22034/paq.2025.2054907.3974چکیده
چامسکی نظریه عقلگرا و شناختی خود با عنوان زایشی گشتاری را در رد نظریه رفتارگرایان و ساختارگرایان که فقط به روساخت توجه دارند، ابداع نمود. او بین روابط ظاهری و پنهان عبارتها ارتباط برقرار میکند و به حقیقتهای ذهنی پشت عملکرد زبان توجه دارد و روابط میان اجزای متن، را عمیقتر از روابط ظاهری در روساخت میداند که در پشت آن، معناهایی نهفته است. زایشی یعنی، زایش عبارتهای مختلف بیشمار از خلال چند کلمه وگشتاری یعنی بررسی روساخت(عبارتهای ظاهری زبان)، برای رسیدن به ژرفساخت(معانی نهفته) با محوریت قواعد نحوی زبان که نظامی دارای قواعدی عقلی و خاص است که باید کشف شوند. آیتالکرسی آیه 255 سوره بقره است که سرور قرآن سوره بقره و سرور سوره بقره آیتالکرسی است که بنا به اعتقاد باطل یهودیان نازل شد که میگفتند الله از اداره آسمانها و زمین خسته شده و روز جمعه بر کرسی خود جهت رفع خستگی، استراحت میکند تا اعتقاد باطل آنان را رد و قدرت همیشگی الله را اثبات نماید. این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و نظریه زایشی گشتاری چامسکی درصدد بررسی آیت الکرسی است. در آیتالکرسی، سبک قصر با 1-نفی و استثناء، 2-الف ولام و 3-تقدیم شبهجمله و سبک پرسش در معنای نفی و انکار، پرکاربردترین سبکهای این سوره هستند تا بعد از رد عقیده باطل یهودیان، قدرت همیشگی الله و خستگیناپذیری او را در نتیجه مدیریت همیشگی امور آسمانها و زمین ثابت نماید. گشتار برپایه رتبه و افزایشی با حروف نفی پرکاربردترین گشتار سوره است که این حروف نفی اشاره به نفی اعتقاد باطل یهودیان دارد.