مفهوم‌سازی اسم و فعل در سورۀ مبارکۀ قیامت براساس انگارۀ دستور شناختی لانگاکر

نویسندگان

1 استادیار، گروه زبان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

3 استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

doi
10.22034/paq.2025.2057850.3990
چکیده

کاربست دستور شناختی در پژوهش‌های زبان‌شناسی، تحلیل و برداشت جدیدی ارائه داده و زبان را از منظر دیگری مورد بررسی قرار می‌دهد. در واکاوی مفاهیم قرآن کریم نیز می‌توان از این دیدگاه به زبان نگریست؛ قرآن کریم در پردازش صحنه‌های مرتبط با قیامت، ویژگی‌ها و فضای حاکم بر آن، مفهوم‎سازی قابل تأملی دارد که اسم و فعل نقش مهمی در این روند ایفا می‌کنند. در این پژوهش، ساختارهای اسم و فعل در سورۀ مبارکۀ قیامت مورد بررسی قرار گرفته است و به چگونگی مفهوم‌سازی این دو مقولۀ دستوری پرداخته است. روش تحلیل مفهوم‌سازی اسم و فعل در این سوره توصیفی – تحلیلی و بر اساس انگارۀ دستور شناختی رونالد لانگاکر می‌باشد و یافته‌های پژوهش بیانگر این است که در این سوره مقولۀ دستوری اسم برای برجسته‌سازی صحنه‌ها و حالت‌های اصلی قیامت و همچنین هشدار به انسان با بکارگیری مؤلفۀ تمرکز و برجستگی به کار رفته است. همچنین، از رابطۀ زمان‌مند (فعل) به طور عمده برای ترسیم چشم‌انداز وقوع قیامت استفاده شده که مخاطب را در آن موقعیت قرار می‌دهد. افعال پویا و حالتی نیز برای پیشبرد صحنه‌ها و بیان تمایلات باطل انسانِ منکرِ معاد به کار رفته‌اند.