فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه و هدف: در ارزیابی پایداری هر موضوعی باید شاخص‌های مناسبی را انتخاب و استفاده کرد. کارکردها و خدمات بوم‌‌سازگان جنگل، ظرفیت‌ها و شاخص‌های اثرگذاری در ارزیابی آن‌ها هستند. ازاین‌رو در راستای سیاست‌گذاری‌های اصولی منابع جنگلی و برای برنامه‌ریزی، تصمیم‌گیری و موفقیت در این زمینه، شناخت کامل ظرفیت‌ها و شاخص‌های اثرگذار بر آن اهمیت زیادی دارد. هدف از پژوهش پیش‌رو، شناسایی، وزن­دهی و اولویت­بندی کارکردهای جنگل‌های هیرکانی براساس روش طبقه‌بندی مشترک بین‌المللی خدمات بوم‌‌سازگان (CICES) است.مواد و روش‌ها: در این پژوهش ابتدا کارکردها، کالاها و خدمات بوم‌‌سازگان جنگلی با اسفاده از روش طبقه‌بندی مشترک بین‌المللی خدمات بوم‌‌سازگان (CICES) استخراج شدند. سپس کارکردها، کالاها و خدمات جنگل‌های هیرکانی با استفاده از روش دلفی و بهره­مندی از نظر خبرگان و متخصصان شناسایی شد. داده‌های پژوهش به‌صورت پیمایش میدانی، نمونه‌گیری تصادفی و با تکمیل پرسش‌نامه و مصاحبه حضوری تهیه شدند. گروه دلفی این پژوهش شامل 50 نفر از خبرگان و متخصصان مسلط به علوم جنگل با حداقل پنج سال سابقه فعالیت مرتبط بودند که آرا و نظرهای خود را در خصوص شناسایی کارکردها، کالاها و خدمات وابسته به بوم‌‌سازگان جنگلی هیرکانی اظهار داشتند. در این پژوهش پس از تهیه پرسش‌نامه، از پاسخگویان خواسته شد که پاسخ‌های خود را براساس یکی از پنج درجه اهمیت طیف لیکرت بیان کنند. همچنین، در این پژوهش به‌منظور بررسی پایایی پرسش‌نامه از روش سنجش پایایی ضریب آلفای کرونباخ استفاده شد. با توجه ‌به مقدار این ضریب (97/0=α)، پایایی پرسش‌نامه تأیید شد. پس از تکمیل پرسش‌نامه توسط خبرگان، به‌منظور تعیین وزن کارکردها، کالاها و خدمات جنگل‌های هیرکانی از روش­های تصمیم­گیری چندمعیاره شامل روش تحلیل نسبت ارزیابی وزن‌دهی تدریجی (SWARA) و برای اولویت‌بندی آن‌ها از روش ترجیحات براساس مشابهت به راه‌حل ایده­ال (TOPSIS)، مدل مجموع ساده وزین (SAW) و روش ارزیابی نسبت جمعی (ARAS) استفاده شد.یافته‌ها: تجزیه‌وتحلیل یافته‌های پرسش‌نامه با استفاده از روش طبقه‌بندی مشترک بین‌المللی خدمات بوم‌‌سازگان (CICES)، سه کارکرد و 20 خدمت را برای بوم‌‌سازگان جنگلی هیرکانی تعیین کرد. نتایج وزن‌دهی کارکردها و کالاها و خدمات بوم‌‌سازگان جنگلی هیرکانی با استفاده از تکنیک SWARA نشان داد که خدمات تنظیم اقلیم، تنوع‌زیستی و منابع ژنتیکی به‌ترتیب بیشترین وزن را در بین سایر خدمات به‌خود اختصاص دادند. همچنین، وزن نهایی به‌دست‌آمده از اجرای روش ارزیابی وزن‌دهی تدریجی در ارتباط با هریک از کارکردهای بوم‌‌سازگان جنگلی هیرکانی نشان داد که بیشترین وزن به کارکرد تنظیمی (505/0) تعلق دارد. پس‌ازآن نیز کارکردهای تأمینی (248/0) و فرهنگی (246/0) به‌ترتیب برمبنای وزن دریافتی در اولویت‌های بعدی قرار گرفتند. مقایسه اولویت‌بندی کارکردهای بوم‌‌سازگان جنگلی هیرکانی با استفاده از سه مدل ARAS، TOPSIS و SAW نتایج مشابهی را ازنظر اولویت‌بندی کارکردهای مورد بررسی نشان داد، اما شیب منحنی نزدیکی نسبی وزن‌ها در مدل ARAS از دیدگاه‌های مختلف نسبت به دو مدل دیگر، بیشتر و به یک نزدیک‌تر بود. برپایه این نتیجه و اجماع‌نظر برخی از متخصصان، اولویت‌بندی کارکردها، کالاها و خدمات در مدل ARAS به واقعیت نزدیک‌تر بوده است. ازاین‌رو، مدل ARAS به‌عنوان مدلی مناسب به‌منظور اولویت‌بندی کارکردها، کالاها و خدمات بوم‌‌سازگان جنگلی هیرکانی پیشنهاد شد.نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج مدل ARAS ، خدمات تنظیم آب و هوا، تنوع‌زیستی، منابع ‌ژنتیکی، رویشگاه و چرخه آب جزو خدمات دارای اولویت اول تا پنجم بوم‌‌سازگان جنگلی هیرکانی می­باشند. بنابراین، باتوجه‌به اهمیت کارکرد تنظیمی بوم‌‌‌‌سازگان جنگلی هیرکانی و ذی‌نفع بودن کشورهای مختلف از این خدمات، پیشنهاد می‌شود که برنامه‌ریزی مناسب‌تر و مدیریت کارامدتر توسط سازمان‌های ذی‌ربط در راستای حفاظت و پایداری آن برای نسل‌های حاضر و آینده صورت گیرد. همچنین، اتخاذ استاندارد محیط‌‌زیستی درمورد استفاده از آن‌ها برای حفظ تمامیت آن‌ها و تضمین توسعه پایدار، الزامی است.