تحول گفتمانی در آیات قرآنی در مخزن الاسرار نظامی بر اساس نظریه نورمن فرکلاف
نویسندگان
1 دانشجو دکتری، گروه ادبیات فارسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد، اراک، ایران
2 استادیار گروه ادبیات فارسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد، اراک، ایران
3 استادیار گروه ادبیات فارسی، واحد اراک، دانشگاه آزاد، اراک، ایران
doi
10.22034/paq.2026.2071264.4063چکیده
یکی از مشهورترین نظریه های گفتمان کاوی، نظریه تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف است که با دو رویکرد اجتماعی و زبانشناختی به بافت موقعیتی و متنی میپردازد. این روش نو به ساخت هویتهای اجتماعی، روابط اجتماعی، نظامهای دانش و معنا کمک میکند. در نظر کلاف. گفتمان دارای سه کارکرد هویتی، رابطهای و اندیشهای است و در هر تحلیل دو بعد گفتمان یعنی رویداد ارتباطی که نمونهای از زبان کاربردی شامل: مقاله، روزنامه، یک مصاحبه یا سخنرانی سیاسی و نظم گفتمان، پیکرهبندی همه گفتمانهایی که در درون یک نهاد یا قلمرو اجتماعی، دارای اهمیت کانونی می پردازد.کلاف هر کاربرد زبان را یک رویداد ارتباطی میداند که دارای سه بعد متن، کردار گفتمانی و اجتماعی است. مقاله تحول گفتمانی در آیات قرآنی مخزن الاسرار بر اساس نظریه کلاف، تلاش نموده که ضمن بیان رابطه میان ملاکهای درونی و بیرونی متن، قدرت مسلط جامعه را که اثر ادبی در آن شکل گرفته است از نگاه سه بعدی: توصیف، تفسیر و تبیین تاثیرپذیری نظامی از آیات شریف قرآنی مورد استفاده در مخزن الاسرار را مورد کنکاش قرار داده و نمود این تاثیر فرامتن را در ابیات نظامی در این اثر ماندگار بر اقشار اجتماعی و گفتمان رسمی، واکاوی نموده است که نتیجه تحقیق در سطح سه بعدی: توصیف در ساختار متن، همچون واژگان و جملات ایدئولوژی، تفسیر در غلبه گفتمان الهی در برابر گفتمانهای سلاطین و مستکبران و در تبیین، تاثیرگذاری فرامتن و گفتمان رسمی بر جامعه، شخصیتها، دقیقا نتیجه تحقیق و پژوهش را به صورت عینی و علنی در بر دارد.