فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: ظهور گونه‌های گیاهی در هر منطقه تحت تأثیر عوامل محیطی و زیستی آن منطقه قرار دارد، بنابراین برای تعیین پوشش و پراکنش گونه‌های گیاهی و عوامل مؤثر بر رشدونمو آن‌ها، انجام پژوهش‌هایی در زمینه نیازهای بوم‌شناختی گونه‌ها و خصوصیات محیطی منطقه مورد مطالعه ضروری است. از نتایج این پژوهش‌ها می‌توان برای هر نوع برنامه‌ریزی در اجرای طرح‌های بنیادی مدیریتی به‌منظور احیا و اصلاح رویشگاه‌ها و حفاظت از منابع آب وخاک استفاده کرد. پژوهش پیش‌رو با هدف شناسایی شرایط رویشگاهی بادامشک (Prunus scoparia (Spach) C.K.Schneid.) انجام شد.مواد و روش‌ها: این پژوهش در دو استان خراسان رضوی و جنوبی در شش رویشگاه (شهرستان‌های قاین، بجستان، فردوس، خواف، بردسکن و سرایان) انجام گرفت. در منطقه معرف هر رویشگاه، یک قطعه یک هکتاری انتخاب و سه ترانسکت 100 متری با فاصله 20 متری در آن مستقر شد. در امتداد هر ترانسکت، 10 قطعه‌نمونه چهار مترمربعی مستقر شد (درمجموع، 30 قطعه‌نمونه در هر رویشگاه). در هر قطعه‌نمونه، درصد متغیرهای پوشش و تراکم گونه‌های گیاهی، لاش‌برگ، سنگ و سنگ‌ریزه و خاک لخت اندازه‌گیری شد. همچنین، دو نمونه خاک از ابتدا و انتهای هر ترانسکت و درمجموع، 36 نمونه خاک برداشته شد. بافت خاک، هدایت الکتریکی، رطوبت اشباع، اسیدیته، ازت کل، فسفر، پتاسیم، سدیم، کلسیم، منیزیم، کلر، آهک، کربن آلی و ماده آلی با استفاده از روش‌های مرسوم اندازه‌گیری شدند. پس از جمع‌آوری همه اطلاعات اقلیمی، خاک، توپوگرافی و پوشش گیاهی مربوط به شش رویشگاه بادامشک در استان‌های مورد مطالعه، ابتدا دامنه گسترش بوم‌شناختی گونه مورد مطالعه براساس عامل‌های مورد مطالعه مشخص شد. سپس با استفاده از روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش بادامشک بررسی شد.نتایج: بیشترین درصد پوشش گیاهی در رویشگاه ترشیزوک در شهرستان فردوس و بیشترین درصد پوشش تاجی، تراکم و ارتفاع متوسط بادامشک در لسک در شهرستان بردسکن مشاهده شد. کمترین درصد پوشش گیاهی و درصد پوشش تاجی و تراکم بادامشک در قاسم‌آباد از شهرستان بجستان و کمترین ارتفاع متوسط گونه نیز در خردگرد از توابع شهرستان خواف به‌دست آمد. خصوصیات فیزیکی خاک مانند اجزای بافت خاک شامل درصد رس، شن و شیب زمین و نیز کلسیم (به‌عنوان یک متغیر شیمیایی خاک) بیشترین سهم را در تبیین واریانس محور 1 در PCA تشکیل دادند. این ویژگی‌ها نسبت به خصوصیات شیمیایی خاک، اهمیت بیشتری داشتند. کلسیم و درصد شیب، تأثیر مثبت و درصد رس، تأثیر منفی بر پراکنش بادامشک در رویشگاه بردسکن داشتند. کربن آلی در پراکنش این گونه در رویشگاه بردسکن نیز مؤثر بود. همچنین، پراکنش بادامشک در رویشگاه قاین تحت تأثیر ارتفاع از سطح دریا و بارندگی بودند. به‌طورکلی، درصد رس، کلسیم، شیب، درصد شن، بیشینه درجه‌حرارت بیشترین سهم را در پراکنش بادامشک در کل مناطق مورد مطالعه ایفا کردند. تغییرات زیادی بین خصوصیات خاک در رویشگاه‌های مورد مطالعه مشاهده شد. دو رویشگاه خواف و بردسکن ازنظر خصوصیات خاک مشابه یکدیگر بودند. بادامشک در این رویشگاه‌های پرشیب و با درصد شن و کلسیم زیاد خاک پراکنش داشت. درمجموع، با در نظر گرفتن همه خصوصیات اقلیمی، خاکی و پستی و بلندی، رویشگاه‌های بادامشک در 3 خوشه جایی می‌گیرند. رویشگاه‌های خواف و بردسکن در گروه اول، رویشگاه‌های سرایان و بجستان در گروه دوم و رویشگاه‌های قاین و فردوس نیز در گروه سوم قرار گرفتند.نتیجه‌گیری کلی: بادامشک در مناطق مورد مطالعه در دامنه ارتفاعی 1480 تا 1700 متر از سطح دریا، اغلب در جهت‌های جنوبی و شیب 10 تا بیشینه 66 درصد و بارندگی سالانه 130 تا 187 میلی‌متر پراکنش داشت. رویشگاه‌های مورد مطالعه، خاک غیرشور با بافت لومی تا شنی- لوم داشتند. از بین متغیرهای محیطی مورد مطالعه، کلسیم خاک، بافت خاک، درصد شیب و بیشینه درجه‌حرارت مهم‌ترین عوامل مؤثر بر پراکنش بادامشک در رویشگاه‌های مورد مطالعه بودند. کشت این گونه در مناطق تخریب‌یافته‌ کوهستانی، متناسب با شرایط بوم‌شناختی آن ازنظر دامنه ارتفاعی، درصد شیب و متوسط بارندگی مشابه توصیه می‌شود.