بررسی تاریخمندی نصر حامد ابوزید در فرایند فهم متن بر اساس کاربست وجه در دستور نظاممند هالیدی (مطالعه موردی سوره انفال)
نویسندگان
1 استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشجو دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 استاد، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
doi
10.22034/paq.2024.2035065.3873چکیده
نصر حامد ابو زید در فرایند فهم متن معتقد به تاریخمندی است. تاریخمندی وی به دو بخش تاریخمندی متن و تاریخمندی فهم تقسیم شده است. تاریخمندی متن به این معناست که متن قرآن در بستر بافت تاریخی اجتماعی دوره جاهلی و در طی 23 سال تشکیلیافته است و تاریخمندی فهم به افق معنایی دریافتکننده متن مربوط است و معنا را حاصل آن افق میداند. یکی از پیامدهای تاریخمندی مخاطبمحوری و عدم قصدیت مؤلف است، درحالیکه «وجه» یکی از مهمترین عناصر فرانقش بینافردی در دستور نظاممند هالیدی است که کارکرد گفتمانی مهمی در بیان قصد مؤلف و قطعیت آن میباشد. برای بررسی نگرش گوینده میبایست عناصر وجه که مهمترین آنها فاعل و عنصر خود ایستا است، توجه کرد. سوره انفال یکی از مهمترین سورههایی است که واقعه تاریخی اولین جنگ اسلام (جنگ بدر) را بازگویی میکند. پژوهش موردنظر سعی دارد بر این سؤال پاسخ دهد: چگونه میتوان در سوره انفال باتکیهبر ساخت وجهی در فرانقش بینافردی بهقصد مؤلف برسیم؟ روش تحقیق در این پژوهش توصیفی - تحلیلی باتکیهبر ساخت وجهی فرانقش بینافردی نقشگرای هالیدی و بیان عناصر دستوری این ساخت است. مهمترین نتایج این پژوهش آن است که عناصر زیر مجموعه وجه یعنی فاعل و عنصر خود ایستا که شامل زمانداری و نوع وجه است، میتواند بیانگر قطعیت مؤلف در بیان گزارههای اتفاق افتاده در این جنگ باشد. بسامد بالای فعل ماضی و وجه اخباری در انفال بیانگر این است که مؤلف متن با قاطعیت و اطمینان بیشتری در مورد حادثه سخن میگوید؛ بنابراین قصدیت مؤلف با کاربرد عناصر وجهی نمایان شده، درحالیکه در نگاه تاریخمند أبوزید معنای متن تابع افق معنایی خواننده است.
