تحلیل گفتمان سوره نازعات براساس الگوی فرا نقش متنی هالیدی
نویسندگان
1 دانشیار، گروه عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
2 دانشجوی دکتری، گروه عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
3 استاد، گروه عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران
doi
10.22034/paq.2024.2009922.3739چکیده
نظریه های زبان شناسی معاصر با نگاهی تازه به زبان و عناصر آن دیدگاه های تازهای در پژوهش های ادبی به وجود آوردهاست. مایکل هالیدی یکی از زبان شناسان معاصر است که دیدگاههایش بخصوص در حوزهی انسجام متنی مورد توجه بسیاری از پژوهشگران قرار گرفته و به عنوان الگویی برای تحلیل متون به کار برده میشود. بر همین اساس پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و بر اساس رویکرد هالیدی در این زمینه عوامل انسجام، ساخت مبتدا خبری، ساخت اطلاع، تحلیل عوامل انسجام متنی از جمله انسجام دستوری و واژگانی را در سوره نازعات بررسی و تحلیل کردهاست. از مهمترین یافتههای این پژوهش میتوان به کاربرد فراوان حروف ربط، ارجاع، تکرار حروف و واژهها و هممعنایی واژگانی و .... اشاره کرد که در سوره نازعات علاوه بر اهداف معنوی و آگاهسازی مشرکان، کافران و منکران دین اسلام در زمینه پیوستگی و انسجام آیات، تأثیر بسزایی گذاشته است. روشن شد که از نظر انسجام ابتدا حرف ربط فاء و سپس واو بیشترین بسامد را دارد. همچنین کلمات (نازعات/ ناشطات/سابحات/ سابقات/ مدبرات/ راجفة/ واجفة/ رادفة/ حافرة/ نخرة/ ساهرة/ طغی/ دحا/ غرقا ) بیشترین واژگان پر بسامد و پر معنا این سوره را تشکیل می دهد. با بررسی نظام هجایی آیات این سوره، بسامد هجاهای کوتاه به شکل معنا داری بیشتر از انواع هجاهای دیگر است که نشان دهنده ریتم تند و متحرک موجود در فضای کلی سوره است. از این گذشته تکراربسیار برخی از واژگان، تضاد و ترادفهای هدفمند و نیز ارتباط معنایی و منطقی آیات در انسجامبخشی به این سوره تاثیرگذار بوده است. با توجه به نتایج بدست آمده میتوان گفت از میان مؤلفههای انسجامی هالیدی، مؤلفههای دستوری تاثیر بیشتری از سایر مؤلفهها در انسجام سوره مورد پژوهش داشته است.