مروری بر نقش سازمان‌های مردم نهاد و بنیادهای خیریه در احیا و توسعه پوشش گیاهی و فضای سبز با تکیه بر تجارب جهانی و ایران

نویسندگان

1 استادیار، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

2 نویسنده مسئول، پژوهشگر، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

doi
10.22092/ijfpr.2024.364069.2131
چکیده

سابقه و هدف: با توسعه جهان شهری، محیط‌زیست و فضاهای سبز شهری و حمایت از آن، به‌عنوان پیونددهنده زندگی ماشینی شهری با طبیعت، به یکی از دل‌مشغولی‌‌های اصلی شهروندان و دولت‌ها در سراسر دنیا تبدیل شده است. این پژوهش با هدف بیان اهمیت سازمان‌های مردم‌نهاد و خیرین در احیا و توسعه پوشش گیاهی باتوجه‌به تجربه‌های جهانی و ایران با رویکرد مطالعه‌های تطبیقی، سوابق اجرایی و عملکردی در حوزه محیط‌های طبیعی، پوشش گیاهی و فضای سبز به‌صورت بررسی‌‌های کتابخانه‌‌ای، تحقیق در اینترنت و پرس‌وجو از مؤسسه‌ها و سازمان‌های مردم‌‌نهاد داخلی و خارجی دنبال شده است.مواد و روش‌‌ها: پژوهش پیش‌رو با معرفی تعدادی از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین بنیادهای نیکوکاری یا خیر و سازمان‌های مردم‌نهاد در حوزه حفاظت از طبیعت و محیط‌زیست در دنیا آغاز می‌‌شود. این بنیادها و سازمان‌ها که اغلب در کشورهای آمریکا و انگلیس هستند، به‌نوعی از آموزش رد شده‌اند و وارد مرحله اجرا درزمینه احیای جنگل‌های محلی، جنگل‌های جهان، جنگل‌کاری، حفاظت از محیط‌زیست، افزایش تنوع زیستی، تغییر اقلیم و مباحث دیگر شده‌‌اند. علاوه‌بر‌این، یکی از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین بنیادهای خیریه در تعدادی از کشورهای با شرایط مشابه (ارمنستان، ترکیه و لبنان) و متفاوت (چین، کره ‌‌جنوبی، نروژ، آلمان، برزیل و کانادا) در مقایسه با ایران، با تکیه‌بر اهداف اساسی احیا و توسعه جنگل نیز مطالعه شده و روش اجرایی کار آن‌ها نیز توضیح داده شده است. در حوزه مطالعه‌های داخلی نیز فعالیت‌‌ مؤسسه‌های طبیعت، پاما، روستاگل ورجین و الگن تشریح شده و اقدام‌های قابل توجه آن‌ها نیز بررسی شده است. درانتها، به نقش برخی از خیرین که در احیا و توسعه پوشش گیاهی داخل کشور نیز اقدام‌هایی را انجام داده‌‌اند، اشاره می‌‌شود.نتایج: مطالعه‌های صورت‌گرفته نشان داد که در میان کشورهای مشابه با ایران، مؤسسه «تما» در کشور ترکیه با سابقه فعالیت سی‌ساله در عرصه‌‌های ملی و بین‌‌المللی به‌عنوان یکی از مؤسسه‌های موفق و الگو، فعالیت‌های قابل‌توجهی را درزمینه ایجاد جنگل، آموزش، مطالعه‌های آب‌وهوایی و تنوع‌‌زیستی انجام داده است. در میان کشورهای متفاوت با ایران، مؤسسه «ترا» از کشور برزیل نیز با هدف احیا جنگل‌های منطقه، محیط‌‌زیست و توسعه پایدار روستایی طی یک دوره بیست‌ساله، اقدام‌های مهمی را در حوزه احیای جنگل‌ها، بازگشت حیات‌‌وحش و پوشش گیاهی منطقه انجام داده است. در میان مؤسسه‌های داخلی مورد مطالعه نیز مؤسسه روستاگل ورجین با تنوعی از فعالیت‌‌های صورت‌گرفته در حوزه فعالیت‌‌های محیط‌زیستی، سهم قابل‌توجهی را در احیا و توسعه پوشش گیاهی و فضای سبز شهری به‌عهده دارد. همه این مؤسسه‌ها و بنیادها، اهداف مشترکی در حوزه فعالیتی خود دارند. به‌طوری‌که حمایت و مشارکت بیشتر این گروه‌‌ها با یکدیگر می‌‌تواند هدف بزرگ احیا و توسعه پوشش گیاهی را محقق کند، بنابراین نمی‌‌توان اذعان داشت که فعالیت کدام‌یک بهتر و یا بیشتر است. زیرا وجود همه آن‌ها در جامعه لازم است. در واقع ﺑﺮای ﺗﻮﺳﻌﻪ این وظیفه در دنیا و حتی یک ﮐﺸﻮر به ﯾﮏ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ نیاز است. ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪ نیز ﻧﯿﺎزﻣﻨﺪ ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻣﺮدم اﺳﺖ که زﻣﯿﻨﻪ‌‌ﻫﺎی این ﻣﺸﺎرﮐﺖ ﺑﺎﯾﺪ ﻓﺮاﻫﻢ شود.نتیجه‌گیری کلی: به‌طورکلی به‌منظور بهبود وضعیت و فعالیت سازمان‌های مردم‌نهاد می‌‌توان مواردی مانند اطلاع‌‌رسانی و آموزش، تقویت تبلیغات صدا و سیما درزمینه موضوع‌های محیط‌زیستی، بیان مشکلات محیط‌زیستی، ارائه تسهیلات بانکی و قانونی برای این سازمان‌ها، معرفی گونه‌‌های بومی هر منطقه برای کاشت، توان‌افزایی جوامع محلی، معرفی واحدهای پژوهشی و افراد صاحب‌‌نظر در حوزه احیا و توسعه و ارتباط سازمان‌های مردم‌نهاد، خیرین و دولت را به‌عنوان مهم‌ترین اقدام‌های مدیریتی برای احیا و توسعه پوشش گیاهی در سطح کشور نام برد.