فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: جنگل‌‌های هیرکانی در شمال ایران از غرب به شرق بارندگی و دمای متفاوتی دارند. ارتفاع از سطح دریا نیز یکی از عوامل مهم توپوگرافی است که بر رشدونمو گیاه تأثیر می‌‌گذارد و سبب می‌‌شود درختان، رویکرد‌‌های ریخت‌شناختی، تشریحی و فیزیولوژیکی مختلفی را برای بقا و رشد در ارتفاعات مختلف اتخاذ کنند. برای درک تأثیر ارتفاع از سطح دریا بر رویش شعاعی و پهنای حلقه‌‌های رویش در این پژوهش، رویش شعاعی راش ایرانی (Fagus orientalis Lipsky) در طبقه‌های سنی مختلف در سه منطقه ارتفاعی پایین‌‌بند، میان‌‌بند و بالابند در جنگل‌‌های هیرکانی واقع در رویشگاه‌‌های کردکوی و اسالم به‌ترتیب از توابع استان‌های گلستان و گیلان بررسی شد.مواد و روش‌ها: در نواحی انتخاب‌شده، در سه ارتفاع حدود 700، 1400 و 2000 متر بالاتر از سطح دریا با کمک مته رویش‌‌سنج از 62 اصله درخت راش نمونه‌گیری شد. پس از استخراج نمونه‌ها، محل نمونه‌برداری توسط چسب پیوند به‌طور کامل پوشش داده شد. سطح نمونه‌ها با استفاده از توالی سنباده‌های نمره 100، 400 و 1000 آماده‌سازی شدند. برای اندازه‌گیری پهنای حلقه‌‌های رویش از میز LINTAB 5 و نرم‌افزار TSAP استفاده شد. ابتدا نمونه یک سمت درخت و آن‌گاه نمونه سمت دوم درخت اندازه‌گیری شد. منحنی‌های تطابق‌یافته با آزمون‌‌های علامت، همبستگی و t-student سنجش شدند. پس از تطابق، سری‌زمانی میانگین برای هر درخت تهیه شد. این روش برای تطابق بین درختان در هر رویشگاه نیز انجام گرفت و سری زمانی میانگین هر رویشگاه تحلیل شد. آنالیز آماری داده‌‌ها توسط آزمون تجزیه واریانس یک‌طرفه انجام شد. به‌‌منظور درک شرایط اقلیمی مناطق نمونه‌‌برداری، داده‌های بارندگی و دما از سازمان هواشناسی ایران و از نزدیک‌ترین ایستگاه‌های هواشناسی به رویشگاه‌های مورد مطالعه تهیه شد. داده‌های هواشناسی رویشگاه‌های کردکوی و اسالم به‌ترتیب از ایستگاه‌های هواشناسی گرگان و آستارا تهیه شدند.نتایج: براساس نتایج به‌دست‌آمده، تغییرات ارتفاعی می‌‌تواند بر رویش شعاعی درختان راش تأثیرگذار باشد. به‌طوری‌که میانگین رویش شعاعی در رویشگاه‌‌های مورد مطالعه در سن 50 تا 150 سال تحت تأثیر ارتفاع از سطح دریا بود. همچنین، میانگین رویش شعاعی این درختان در میان‌‌بند اسالم و پایین‌‌بند کردکوی، به‌طور معنا‌داری بیشتر از مناطق ارتفاعی دیگر بود. بیشینه میانگین رویش با 98/3 میلی‌متر در درختان 100 تا 150 ساله در رویشگاه میان‌بند اسالم مشاهده شد. تجزیه‌وتحلیل آماری، وجود تفاوت معناداری را بین میانگین رویش شعاعی درختان 100 تا 150 ساله در بالابند کردکوی با میانگین رویش سالانه 94/1 میلی‌متر و در پایین‌‌بند کردکوی با میانگین رویش سالانه 97/2 میلی‌متر نشان داد. بین درختان بالابند کردکوی با میان‌بند کردکوی در این دوره سنی، تفاوت معناداری ملاحظه نشد، اما بین درختان میان‌بند و پایین‌بند این منطقه تفاوت معنا‌دار وجود داشت. مقایسه درختان 200 تا 250 ساله نشان داد که تفاوت معنادار بین درختان میان‌بند کردکوی با میان‌بند اسالم وجود دارد. میانگین رویش شعاعی درختان 300 تا 350 ساله در بالابند و میان‌بند اسالم به‌ترتیب 25/1 و 32/1 میلی‌متر بود. همچنین، بین این میانگین‌ها با میانگین رویش شعاعی درختان 300 تا 350 ساله در پایین‌بند کردکوی، تفاوت معنادار وجود نداشت.نتیجه‌گیری کلی: نتایج این مطالعه نشان داد که با حرکت از غرب جنگل‌‌های هیرکانی به شرق آن، رویش شعاعی و پهنای حلقه‌‌های رویش درختان راش تغییر می‌‌کند. تغییر رویش شعاعی راش و حساسیت حلقه‌های درخت در امتداد گرادیان ارتفاعی، حاکی از توانایی این گونه برای سازگاری با محیط و ایجاد ویژگی‌های عملکردی تطبیقی است.