فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: برخی از مؤلفه‌های ساختاری جنگل مانند درختان زیستگاهی با ایفای نقش‌ حیاتی خود به‌عنوان زیستگاه و تعدیل‌کننده محیط فیزیکی برای بسیاری از موجودات، سبب افزایش در غنای ساختاری و تاب‌آوری بوم‌سازگان می‌شوند. توجه به درختان زیستگاهی و حفاظت از تنوع زیستی در جنگل‌ها شامل مدیریت عناصر خاصی است که در چرخة تحول طبیعی جنگل یافت می‌شوند. بنابراین، هدف از این پژوهش، بررسی ساختاری درختان زیستگاهی در جنگل‌های آمیخته و میان‌بند در تعدادی از پارسل‌های مدیریت‌شده در جنگل خیرود در شهرستان نوشهر بود.مواد و روش‌ها: پارسل‌‌های 305، 306، 309، 310 و 311 در بخش گرازبن برای این پژوهش انتخاب شدند. بخش گرازبن به‌عنوان سومین بخش از جنگل‌های آمیخته پهن‌برگ ناحیه خزری شمال کشور در جنگل آموزشی و پژوهشی خیرود دانشگاه تهران در هفت کیلومتری شرق شهر نوشهر از نوار جنگل‌های هیرکانی ایران واقع شده است. برای انجام این تحقیق،  قطر همه درختان دارای مشخصات موردنظر و در حد زیادتر از شمارش با استفاده از آماربرداری صددرصد در همه پارسل‌های مذکور اندازه‌گیری شدند. شرایط مورد نظر شامل درختان سرشکسته، قارچ‌زده، توخالی از قسمت کنده، ریشه‌کن‌شده، تنه‌شکسته، چنگالی، دارای خمیدگی، دارای غده، دارای آشیانه، خشک‌دار سرپا، درختان کهن‌سال و دارای جاروی جادوگر بودند. برای شناسایی و تشخیص هر کدام از درختان واجد شرایط به عنوان درخت زیستگاهی از معیارها و روش‌های مختلفی استفاده شد تا مطلوبترین ارزیابی در مورد هر یک از آنها صورت گیرد. به عنوان نمونه، برای شناسایی درختان دارای آشیانه پرندگان علاوه بر تشاته‌های چشمی از دوربین‌های ویژه‌ای نیز استفاده گردید. تعداد در هکتار در طبقه‌های قطری برای همه‌ درختان زیستگاهی در هر پارسل محاسبه شد. همچنین، میانگین تعداد و قطر انواع خردزیستگاه در هر هکتار در پنج پارسل‌ مورد مطالعه به‌دست شد.نتایج: یافته‌ها نشان داد که بیشترین فراوانی درختان زیستگاهی در واحد سطح (95/10 اصله در هکتار) مربوط به پایه‌های توخالی از ناحیه کنده و امتداد ریشه‌ها بود، درحالی‌که کمترین آن (55/0 اصله در هکتار) به درختان دارای جاروی جادوگر تعلق داشت. بیشترین فراوانی درختان زیستگاهی در پارسل‌های 305، 306، 309 و 311 مربوط به درختان توخالی از ناحیه کنده و گورچه درخت به‌ترتیب با 287، 226، 445 و 197 اصله بودند. در پارسل 310 بیشترین فراوانی درختان زیستگاهی (586 اصله) به درختان دارای خمیدگی اختصاص یافت. وضعیت قطری درختان زیستگاهی نشان داد که قطر درختان کهن‌سال، دارای جاروی جادوگر، قارچ‌زده و لانه‌دار به‌طور میانگین 114، 111، 4/78 و 9/63 سانتی‌متر بودند، درحالی‌که کمترین قطر با میانگین 5/21 سانتی‌متر به درختان سرشکسته تعلق داشت. مقایسه میانگین فراوانی انواع درختان زیستگاهی در پارسل‌های مورد مطالعه نشان‌دهنده معنی‌دار بودن اختلاف بین آن‌ها برای انواع خردزیستگاه‌های بررسی‌شده به‌احتمال 95 درصد بود.نتیجه‌گیری کلی: هدف از تغییر سیاست‌ها در مدیریت جنگل‌های هیرکانی، تأکید بر مدیریت پایدار، بهبود روش‌های حفاظت از جنگل‌ها و حفظ ارزش‌های طبیعی آن است. به‌نحوی‌که بوم‌سازگان جنگل همچنان بتواند طیف گسترده‌ای از خدمات مانند تفرج، تأمین آب، غذا، چوب، هوای پاک و ترسیب کربن را به جامعه عرضه کند. نتایج این پژوهش نشان داد که در واحدهای مدیریتی مورد مطالعه، انواع مختلفی از درختان زیستگاهی حضور دارند. این درختان باتوجه‌به نوع پارسل و تیپ موجود در آن، مقدار و فراوانی متفاوتی دارند و در طبقه‌های مختلف قطری توزیع می‌شوند.