حوزه معنایی توصیفی اجر در قرآن کریم با تأکید بر رابطه هم‌نشینی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه عربی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهراء«س»، تهران، ایران

2 دکتری، زبان و ادبیات عرب، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهراء«س»، تهران، ایران

doi
10.22034/paq.2024.2033390.3869
چکیده

امروزه حوزه‌های‌معنایی مورد ‌اقبال قرآن‌پژوهان قرار گرفته‌است. هرحوزه دربردارنده یک واژه کانونی‌ست که الفاظی دیگر تحت عنوان واژگان‌کلیدی اطراف آن قرارمی‌گیرند و یک حوزه مستقل را تشکیل می‌دهند. هم‌نشینی از راهکارهای بررسی حوزه‌های‌معنایی است؛ که باآن می‌توان به معنای دقیق واژگان دست‌یافت. واژه «اجر» دلالت بر پاداشی می‌کند که نتیجه طبیعی عمل انسانست؛ ولی اشاره‌ای به میزان ونوع آن ندارد، اما هم‌نشینی‌اش با اوصاف مختلف کمیت و نوع آن را بیان‌می‌کند. هدف از پژوهش حاضر بررسی واژه‌ «اجر» با روش توصیفی تحلیلی است، تا تاثیر هم‌نشینی صفت‌ها و حد ومرزشان بر اجر مشخص شود.نگاهی به مؤلفه‌های‌معنایی اوصاف هم نشین«اجر» نشان داد، صفات مختلف هرچند در اصل کلی، دلالت برپاداش بزرگ و‌فراوان دارند، اما به تفاوت مراتب پاداش نسبت به عمل مورد نظر و انجام دهندۀ آن نیز اشاره دارند. در این میان صفت«عظیم» در‌صدر قراردارد، زیرا دلالت بر تکثیر بصورت کیفیت و کمیت و بالا رفتن شأن پاداش‌گیرنده‌اش دارد، و کسی مقدارش را نمی‌داند. اجرکبیر بیانگر کثرت نعمت‌هایی است که خداوند به بندگان صالح خود می‌بخشد. توصیف اجر به کریم مناسب مقام بشارت و بیانگر نفاست ذاتی پاداش و تکریم گیرنده پاداش است. صفات«حسنا» و«غیرممنون» که به دنبال هم مطرح شده‌اند، دلالت بر نوعیت، جاودانه بودن و پاداش بی‌منت و تمام‌نشدنی دارند. از طرفی میان آیاتی که با کریم و حسن وصف شده نوعی مشابهت با اجرکبیر است؛ توصیف به کبیر جایی است که مقدار را از حیث زیادت نشان می‌دهد و توصیف به حسن نگاه به طبیعت آن پاداش از نظر زیبایی و سعادت انسان بواسطه آن جزا دارد.