فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: آینده‌پژوهی، یک دانش مهم و ضروری است که می‌تواند به ایجاد آینده‌ای بهتر برای جامعه کمک کند. در پژوهش پیش‌رو، عوامل مؤثر بر طرح‌های جنگل‌داری در زاگرس مرکزی با رویکرد آینده‌پژوهی بررسی شد. این پژوهش، جنبه کاربردی دارد و از رویکردهای تحلیلی و تکنیک‌های اکتشافی استفاده می‌کند. افق مورد نظر در این پژوهش، یک دوره 25 ساله در نظر گرفته شد.مواد و روش‌‌ها: پژوهش پیش‌رو در جنگل‌‌های زاگرس مرکزی و به صورت مطالعه موردی در استان چهارمحال و بختیاری انجام شد. روش گردآوری داده‌‌ها شامل تحلیل اسنادی و استفاده از پرسش‌نامه بود. به این منظور ابتدا در راستای گردآوری اطلاعات مورد نظر از اسناد و دستورالعمل پایش و ارزشیابی طرح‌های مدیریت منابع طبیعی استفاده شد. پس‌ازآن، مجموعه‌ای از عوامل مؤثر بر اجرای طرح‌های جنگل‌داری شناسایی شدند. سپس از طریق مصاحبه با متخصصان حوزه جنگل (دانشگاهی و کارشناسان خبره) از مجموعه عوامل مذکور (68 عامل)، 18 عامل مؤثر انتخاب شد. این عوامل به‌ شکل ماتریس اثرات متقابل در اختیار 15 نفر از افراد خبره با بیشتر از 10 سال تجربه در اجرای طرح‌های جنگل‌داری در زاگرس مرکزی، ازجمله کارشناسان اداره منابع طبیعی و آبخیزداری استان چهارمحال و بختیاری، کارشناسان دفتر جنگل‌های خارج از شمال در سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور و استادان دانشگاهی گروه علوم جنگل در دانشگاه شهرکرد که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند، قرار گرفت. سطح ارتباط میان متغیرها برمبنای تأثیرگذاری و تأثیرپذیری از صفر تا سه امتیازدهی شد. پس از میانگین‌‌گیری از امتیازها، آن‌ها به شکل یک ماتریس متقابل وارد نرم‌‌افزار میک‌مک شدند.نتایج: براساس نتایج به‌دست‌آمده، درجه پرشدگی ماتریس 19/89 درصد بود که نشان می‌دهد متغیرهای انتخاب‌شده، تأثیر بسیار زیاد و متنوعی بر یکدیگر گذاشتند و درنتیجه، سیستم در وضعیت ناپایداری قرار گرفته است. از مجموع 324 رابطه، 35 رابطه، اثرگذاری صفر داشت که نشان می‌دهد متغیرها، تأثیر متقابل بر یکدیگر نداشتند. 82 رابطه با اثرگذاری اندک، 132 رابطه، تأثیر میانه و 75 رابطه دارای تأثیر زیاد بودند. نتیجه تحلیل ماتریس اثرات مستقیم نشان می‌‌دهد که هماهنگی مسئولان با مردم محلی و استفاده از گونه‌های پیشگام، جزء عوامل تنظیم‌‌کننده هستند، درحالی‌که عملیات احیا، عملیات پرورشی، زراعت زیراشکوب، چرای دام و شناسایی بهره‌‌برداران محلی در زمره عوامل مستقل قرار گرفتند. عوامل مؤثر انتخاب‌شده به چهار مؤلفه اقتصادی، اجتماعی، جنگل‌شناختی و مدیریتی دسته‌بندی شدند. براساس تحلیل اثرات مستقیم، عوامل مؤثر بر اجرای طرح‌های جنگل‌داری شامل درآمد، تأمین معیشت، شغل، حفاظت مردمی، اعتماد مردم به مسئولان، استفاده از محصولات غیرچوبی، توانمندسازی جوامع محلی، مشارکت مردم محلی، خدمات تولیدی و توسعه‌یافتگی منطقه هستند. عامل مشارکت بر توسعه‌‌یافتگی و اعتماد مردم به مسئولان، اثر بسیار قوی دارد. عامل مشارکت مردم محلی بر توانمندسازی  و عامل توسعه یافتگی بر معیشت اثر قوی دارد.نتیجه‌‌گیری کلی: مهم‌ترین مشکل در اجرای طرح‌های جنگل‌داری زاگرس، مسائل اقتصادی- اجتماعی است. زیرا اجرای این طرح‌ها ازنظر اقتصادی برای جنگل‌نشینان منافعی ندارد. موفقیت یا عدم موفقیت فعالیت‌های مرتبط با اجرای طرح‌های جنگل‌داری در هر منطقه‌ای در گروی سطح اقتصادی جوامع محلی، سطح اعتماد جوامع محلی به مسئولان و مشارکت یا عدم مشارکت ذی‌نفعان همان منطقه است. این مهم زمانی محقق می‌شود که نقش جوامع محلی به‌روشنی مشخص و محول شده باشد.