فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: با وجود پیش‌بینی‌ها مبنی‌بر افزایش نیاز کشور به چوب برای سال‌های آینده و باتوجه‌به آغاز طرح توقف بهره‌برداری از جنگل‌های هیرکانی از سال 1399، کمبود چوب مورد نیاز صنایع چوبی کشور به یکی از مهم‌ترین چالش‌های این حوزه تبدیل شده است. باتوجه‌به افزایش نرخ ارز، واردات چوب، تأمین‌کننده نیاز کل کشور نیست، بنابراین افزایش سطح زراعت چوب، یکی از راه‌های اصلی برای حل این مشکل است. هرچند مساحت صنوبرکاری‌ها و زراعت چوب در استان کردستان، چشمگیر نیست، اما امکان توسعه آن باتوجه‌به دریافت بارندگی مناسب و وجود رودخانه‌های فصلی و دائمی متعدد در این استان وجود دارد، بنابراین، اهمیت دارد که موانع و چالش‌های پیش‌روی توسعه زراعت چوب در استان کردستان شناسایی و مدیریت شوند.مواد و روش‌ها: این پژوهش در مورد صنوبرکاری‌های استان کردستان و راهبردهای مدیریتی توسعه آن انجام شد. پرسش‌نامه حاوی قوت‌ها، ضعف‌ها، فرصت‌ها و تهدیدهای توسعه زراعت چوب در این استان تهیه و نهایی شد. برای شناسایی و تفکیک اجزای چهارگانه قوت‌‌ها، ضعف‌‌ها، فرصت‌‌ها و تهدیدها، مرز استان کردستان به‌عنوان مرز سیستم درنظر گرفته شد. در این پژوهش از نمونه‌‌گیری به‌شیوه هدفمند استفاده شد و افراد صاحب نظر و متخصص مرتبط با موضوع پژوهش، انتخاب شدند. درمجموع، 60 نفر از کارشناسان اجرایی و مطلع و نقش‌آفرینان محلی (براساس فرمول کوکران با درصد خطای 10 درصد)، پرسش‌نامه‌ تحلیل سوآت برای زراعت چوب استان کردستان را بررسی و امتیازدهی کردند. امتیازدهی با استفاده از مقیاس لیکرت (بین 1 تا 5 امتیاز) انجام شد. نتایج پرسش‌نامه و امتیازدهی ایتم‌های تحلیل سوآت در برنامه Excel وارد شدند و مجموع امتیازهای هر معیار و سپس، میانگین و وزن نسبی برای هرکدام از معیارها (زیر بخش‌‌های چهارگانه تحلیل سوآت) محاسبه شد. براساس مجموع میانگین‌های امتیازهای قوت‌ها و ضعف‌ها (درون‌سازمانی)، و فرصت‌ها و تهدید‌ها (برون‌سازمانی)، راهبرد مدیریتی با استفاده از ماتریس ارزیابی موقعیت و اقدام راهبردی برای زراعت چوب استان تعیین گردید. براساس راهبرد مدیریتی تعیین‌شده، اقدام به تدوین برنامه‌های راهبردی (10 تا 15 ساله) برای زراعت چوب استان کردستان شد.نتایج: براساس یافته‌های پژوهش برای توسعه زراعت چوب استان کردستان به ترتیب 16، 22، 15 و 8 قوت، ضعف، فرصت و تهدید وجود دارد. یافته‌ها نشان داد که مهم‌ترین قوت و فرصت توسعه زراعت چوب در استان کردستان به‌ترتیب «وجود 3000 کیلومتر رودخانه‌های دائمی در استان» و«افزایش روزافزون تقاضای صنایع چوب و کاغذ به مواد اولیه چوبی» هستند. مهم‌ترین ضعف و تهدید توسعه زراعت چوب این استان نیز به‌ترتیب «طولانی بودن دوره برداشت و برگشت سرمایه (سن اقتصادی بیشتر از هشت سال) و عدم دستیابی به درآمد در طی این مدت» و «تغییر اقلیم و کاهش در بارندگی سالانه و آب‌های سطحی» بودند. از سوی دیگر، نقش آفرینان محلی، «افزایش تقاضای چوب در استان‌های دیگر (به‌دلیل کمبود صنایع تبدیلی در استان) » را به‌عنوان مهمترین فرصت توسعه زراعت چوب عنوان کردند. براساس نتایج، راهبرد محافظه‌کارانه (با موقعیت 14/25؛ 67/19-) در ربع دوم دستگاه مختصات تأیید شد. براساس این راهبرد، چهار برنامه بلندمدت شامل: 1) پیش‌خرید تضمینی چوب به‌صورت سالانه از کشاورز حمایت، 2) حمایت و تخصیص تسهیلات توسعه زراعت چوب استان، 3) ترویج زراعت چوب و افزایش مشارکت‌های مردمی در مناطق مستعد و 4) ارتقا زیرساخت استان و توسعه صنایع مرتبط با چوب برای توسعه بهینه زراعت چوب در استان کردستان تأیید شدند.نتیجه‌گیری کلی: باتوجه‌به اهمیت توسعه زراعت چوب در استان کردستان، ضرورت دارد که در کوتاه‌مدت، برنامه‌ریزی با تأکید بر موارد زیر انجام شود: 1- احداث کارخانه وابسته به صنایع چوب (صنایع چوب و کاغذ) در شهر سنندج، 2- مشارکت تعاونی‌ها و تشکل‌های محلی در توسعه زراعت چوب استان، 3- مشارکت فنی کارشناسان منابع طبیعی در اجرای طرح‌های توسعه زراعت چوب، 4- تأسیس تعاونی‌های صنفی صنوبرکاران، 5- ایجاد امکان خرید تضمینی چوب (افزایش مشوق‌های توسعه زراعت چوب استان)، 6- برگزاری جشنواره صنوبر، 7- معرفی رویشگاه‌های مناسب برای توسعه زراعت چوب.