فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: خشک‌دارهای ریز به‌دلیل اهمیت بیش‌از‌پیش انرژی‌های تجدیدپذیر در توسعه اقتصادی، نقش آشکاری در چرخه کربن و تغییر اقلیم ایفا می‌کنند. بنابراین ضروری است که اطلاعات دقیقی از پراکندگی موجودی حجمی خشک‌دارهای مزبور برای روند مدیریتی جنگل‌های هیرکانی به‌خصوص برای شرایط پساتنفس (پس از اتمام اجرای مصوبه استراحت جنگل) در دسترس باشد.مواد و روش‌‌ها: پژوهش پیش‌رو در جنگل پژوهشی خیرود نوشهر در امتداد ارتفاع 100 تا 1815 متر از سطح دریا با استفاده از طرح قطعه‌نمونه خوشه‌ای انجام شد. هر قطعه‌‌‌نمونه با شعاع 32/7 متر با زاویه‌های آزیموت صفر، 120 و 240 درجه به‌شکل مثلث در قالب یک خوشه با فاصله 6/36 متر از یکدیگر پیاده شدند. یک قطعه‌نمونه دیگر نیز با همان مساحت در مرکز این طراحی جانمایی شد. در داخل هر قطعه‌نمونه دایره‌ای‌شکل در راستای شعاع 32/7 متر (در قالب یک خط ترانسکت) و در یک آزیموت ثابت 150 درجه، قطر خشک‌دارهای ریز در سه طبقه قطری شامل یک تا 5/2، 5/2 تا 5/4 و 5/4 تا 5/7 سانتی‌متر برمبنای انقطاع محور مرکزی چوب‌های افتاده با خط‌نمونه اندازه‌گیری شد. همه قطعه‌‌‌نمونه‌ها در هریک از گرادیان ارتفاعی به‌‌طور تصادفی پیاده‌‌سازی شدند. پس از ثبت مختصات هریک از خشک‌دارهای ریز از تکنیک کریجینگ و فاصله معکوس وزنی برای ارزیابی خودهمبستگی مکانی تغییرات موجودی حجمی آن‌‌ها استفاده شد. تغییرات تیپ توده و جهت دامنه هم‌راستا با تغییرات دامنه ارتفاعی به‌عنوان اثرات اصلی در تحلیل واریانس چندطرفه بررسی شدند.نتایج: میانگین موجودی حجمی خشک‌‌دارهای ریز در جنگل مورد پژوهش به‌‌ترتیب طبقه‌‌های قطری مزبور 14/2، 01/6 و 23/16 متر مکعب در هکتار برآورد شد. از طرفی نتایج نشان داد که تغییرات موجودی حجمی خشک­دارهای ریز در کلاسه سوم قطری نسبت به سایر کلاسه­های قطری  دارای نوسانات کمتری است. برآیند برازش بین مشاهده‌‌ها و مقادیر تخمینی حاصل از پهنه­بندی و محاسبات تکنیک­های کریجینگ و فاصله معکوس وزنی برای موجودی حجمی خشک‌دارهای ریز (بر مبنای ضریب تبیین و ریشه میانگین مربعات خطا) حاکی از دقت برآوردی بسیار ضعیف (32/6= RMSE، 16/0= R2) و غیرقابل قبول (17/21= RMSE، 04/0= R2 ؛ 11/37= RMSE، 03/0= R2)، بود. در واقع نتایج حاصل از تکنیک‌های زمین‌آمار حاکی از آن است که مقدار موجودی حجمی خشک‌دارهای ریز در انواع طبقه‌های قطری به‌عنوان متغیر ناحیه‌ای محسوب نمی‌‌شود و پراکندگی آن‌‌ها در گرادیان ارتفاعی، همبستگی مکانی ندارد. براین‌اساس، نتایج تحلیل واریانس چندطرفه مبتنی‌بر اندازه اثر و توان مشاهده نشان داد که اثرات متقابل ‌گرادیان ارتفاعی، تیپ توده و جهت دامنه بر تغییرات موجودی حجمی خشک‌دارهای ریز در طبقه‌های مختلف قطری، معنی‌دار نیستند (05/0P>). همچنین، خروجی‌های حاصل از آزمون مقایسه اثرات اصلی (LSD) به‌‌صورت مقایسه جفتی با احتساب فراوانی انواع خشک­دارهای ریز در طبقات قطری مختلف نشان داد که فقط تغییرات میانگین حاشیه‌ای موجودی حجمی در خشک‌دارهای ریزِ طبقه اول قطری در گرادیان ارتفاعی، معنی‌دار بود (05/0P<).نتیجه‌‌گیری کلی: در یک نتیجه‌گیری کلی می‌توان اذعان کرد که با احتساب اثرات اصلی عوامل مذکور و با صرف‌نظر از پارامترهای رویشگاهی، روابط پیچیده بوم‌شناختی و جنگل‌شناسی یا به‌دلیل ماهیت و نوع گونه‌‌ خشک‌‌دارهای ریز، نوسان‌ها و تغییرات موجودی حجمی خشک‌دارهای ریز در انواع طبقه‌های قطری در جنگل مورد پژوهش به‌صورت مستقل و به‌طور کامل، تصادفی است.