فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: وجود درختان با اندازه‌‌های مختلف می‌‌تواند به ایجاد تنوع و پیچیدگی ساختار منجر شود. اطلاعات کافی درمورد تأثیر آشفتگی‌‌های انسانی بر الگوهای پراکنش مکانی و تنوع اندازه درختان در توده‌های جنگلی ارسباران در شمال غرب ایران وجود ندارد. پژوهش پیش‌رو به‌منظور بررسی اثرات آشفتگی‌‌های انسانی بر تنوع اندازه درختان با استفاده از شاخص‌‌های مبتنی‌بر فاصله در جنگل‌های ارسباران انجام شد. نتایج این پژوهش می‌‌تواند بینشی درمورد مدیریت جنگل‌‌های موجود ارائه دهد که برای بقیه مناطق جنگلی تحت فشار جمعیت و الگوهای مختلف استفاده از آن‌ها مفید باشد. علاوه‌براین، این یافته‌ها در ارائه اطلاعات برای توسعه اقدام‌های حفاظتی که می‌تواند برای بهینه‌سازی استفاده از منابع محدود جنگلی اعمال شود، مؤثر هستند.مواد و روش‌‌ها: برای بررسی اثرات آشفتگی‌‌های انسانی، سه ناحیه با وضعیت‌‌های مختلف آشفتگی (با در نظر گرفتن تاریخچه جنگل، مشاهده‌های میدانی و فاصله از مرکز بحرانی آشفتگی‌‌) انتخاب شد. در هر ناحیه، چهار قطعه‌نمونه یک هکتاری (100×100 متر مربع) انتخاب شد و آماربرداری صددرصد درختان و درختچه‌های موجود انجام گرفت. به‌این‌صورت که مشخصه‌های قطر در ارتفاع برابر سینه (مساوی و بزرگ‌تر از پنج سانتی‌متر)، ارتفاع و تعداد گونه در هکتار ثبت شد. به‌منظور تعیین کمیت ویژگی‌‌های اندازه درختان در این سه ناحیه از روش نزدیک‌ترین همسایه و بدون قطعه‌نمونه استفاده شد. در هر ناحیه، سه خط‌نمونه به‌صورت موازی و عمود بر جاده فرعی پیاده شد و در فاصله‌های منظم 25 متری نمونه‌‌برداری شد. با استفاده از انتخاب تصادفی- سیستماتیک، پس از انتخاب تصادفی مکان اول، در فاصله‌های منظم 25 متری، نزدیک‌ترین درخت به خط‌نمونه به‌عنوان درخت شاهد انتخاب شد. سپس، چهار اصله از نزدیک‌ترین همسایه‌های درختان شاهد نیز شناسایی شدند. برای هریک از این درختان، مشخصه‌های قطر، ارتفاع و فاصله بین درختان اندازه‌‌گیری و ثبت شد. برای تجزیه‌وتحلیل تنوع اندازه درخت از شاخص‌‌های فاصله از نزدیک‌ترین همسایه، میانگین و ضریب تغییرات قطر، تمایز قطری، تمایز ارتفاعی، ضریب جینی و تنوع اندازه‌‌ای درختان شانون استفاده شد. آزمون همبستگی پیرسون برای بررسی همبستگی بین هر شاخص مربوط به تنوع اندازه درخت و شدت آشفتگی در منطقه به‌کار برده شد. از آزمون آنالیز واریانس نیز برای تجزیه‌وتحلیل تفاوت بین نواحی با شدت آشفتگی مختلف استفاده شد.نتایج: تراکم درختان  و درختچه ها در منطقه مورد مطالعه به‌طور متوسط 399 اصله در هکتار ثبت شد. بیشترین تراکم در ناحیه با آشفتگی کم مشاهده شد. درعین‌حال، میانگین قطر برابرسینه و ارتفاع کل درختان در ناحیه با آشفتگی زیاد، نسبت به دو ناحیه دیگر (آشفتگی کم و متوسط) بیشتر بود. براساس نتایج مقایسه میانگین شاخص‌های تغییرات اندازه درختان، شاخص فاصله از نزدیک‌‌ترین همسایه در ناحیه با شدت آشفتگی زیاد به‌طور معنی‌داری بیشتر از دو ناحیه دیگر بود (49/41F=، 001/0>sig). علاوه‌براین، در ناحیه با آشفتگی کم، بیشترین مقدار ضریب تغییرات قطر مشاهده شد که به‌طور معنی‌‌داری بیشتر از دو ناحیه دیگر است (11/17F=، 001/0>sig). درعین‌حال، بین ضریب تغییرات قطر و شاخص شدت آشفتگی، رابطه منفی (معکوس) و معنی‌دار (682/0-r=، 001/0>sig) وجود داشت. اگرچه میانگین قطر در ناحیه با آشفتگی زیاد بیشتر بود، اما تفاوت بین سه ناحیه، غیرمعنی‌دار به‌دست آمد (06/1F=، 356/0=sig). بیشینه شاخص ضریب جینی (02/0±36/0) در ناحیه با شدت آشفتگی کم مشاهده شد که به‌طور معنی‌‌داری بیشتر از دو ناحیه دیگر بود (89/17F=، 001/0>sig). شاخص تمایز قطری درختان نیز در ناحیه با آشفتگی کم به‌طور قابل توجهی بیشتر از دو ناحیه دیگر به‌دست آمد (86/13F=، 001/0>sig).نتیجه‌گیری کلی: براساس نتایج این پژوهش، نقش منفی آشفتگی‌‌های انسانی بر تنوع اندازه‌‌ای درختان و ساختار توده جنگل  می‌‌تواند سبب کاهش پیچیدگی در ساختار توده‌‌های جنگلی شود، بنابراین توصیه می‌شود که راهبردهای کاهش آسیب و برنامه‌های حفاظتی برای آشفتگی‌‌های انسانی در مناطق فاقد تنوع اندازه و کاشت درختان پیشگام برای غنی‌سازی و افزایش پیچیدگی در ساختار عمودی توسعه یابد. علاوه‌براین، افزایش تنوع اندازه‌‌ای مستلزم تهیه یک برنامه حفاظتی و اصلاحی مناسب با شرایط جمعیت و زیستگاه است که باید در دستورکار سازمان‌‌ها و جوامع محلی برای افزایش تاب‌‌آوری جنگل‌‌های مورد مطالعه قرار گیرد.