سنجش جدایی گزینی اجتماعی-فضایی در ساختار فضایی کلان شهر تبریز

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 استاد گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 استاد گروه برنامه ریزی شهری ومنطقه ای، دانشکده برنامه ریزی وعلوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.30470/jegr.2024.2040549.1221
چکیده

پدیده جدایی گزینی و تفکیک یک مسئله اصلی در جهت دستیابی به جامعه‌ای پایدار و یکپارچه برای کلان‌شهرها تبدیل شده است. پیامدهای جدایی گزینی نه تنها متوجه همه گروه‌های اجتماعی می‌شود بلکه ساختار کلان‌شهرها را نیز متاثر می‌کند. در کلان‌شهر تبریز با تقسیم کار بیشتری که در آن صورت گرفته، جدایی گزینی در ساختار فضایی آن نیز بیشتر نمایان گشته است. بررسی میزان و شدت جدایی گزینی در سطح کلان‌شهر برای مدیریت شهری و درک بهتر تاثیرات آن امری ضروری می‌باشد. از این رو، هدف این تحقیق سنجش شدت جدایی گزینی اجتماعی-فضایی در بین گروه‌های تحصیلی و نحوه توزیع طبقات تحصیلی در ساختار فضایی کلان‌شهر تبریز در سال 1390 است. روش‌شناسی تحقیق از نظر روش کار، کمّی و از نظر هدف، توصیفی-تحلیلی و از نظر نوع، کاربردی است. در این راستا، براساس داده-های سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390 مرکز آمار ایران، داده‌های تحصیلی در سطح بلوک-های آماری در 10 منطقه در دو حالت ساختاری (غیرفضایی) و فضایی مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. بعد ساختاری جهت سنجش شدت جدایی گزینی گروه‌های تحصیلی از طریق چهار شاخص تک گروهی کلاسیک و سه شاخص محلی و بعد فضایی جهت تحلیل نحوه توزیع فضایی گروه‌های تحصیلی در سطح کلان‌شهر تبریز از روش تراکم هسته‌ای کرنل استفاده شده است. نتایج حاکی از جدایی گزینی متوسط به پائین برای گروه‌های تحصیلی براساس شاخص‌های کلاسیک است، البته بیشترین شدت جدایی گزینی در بین گروه‌های تحصیلی متعلق به گروه تحصیلی بالا (کارشناسی ارشد-دکتری) با ارزش عددی 0/6310 بعد تراکم است. نحوه توزیع فضایی طبقات تحصیلی براساس شاخص تراکم هسته‌ای کرنل، ساختار خوشه‌ای و الگوی فضایی چندمرکزی در کلان‌شهر تبریز غالب است. کلان‌شهر تبریز جدایی گزینی متوسط به پائین در بعد اجتماعی و بین گروه‌های تحصیلی به جز گروه تحصیلی بالا دارد.