فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این نوشتار، جنگل‌های خارج از نیم‌رخ شمالی البرز، جنگل‌های فراهیرکانی نامیده می‌شوند و روند مدیریت آن‌ها از بدو نخستین تشکیلات جنگل‌بانی تا سال 1357 بررسی خواهد شد. منابع اطلاعاتی مورد استفاده شامل گزارش‌ها، طرح‌های جنگل‌داری تهیه و اجراشده، مطالعه‌های شناسایی و نیمه‌تفصیلی و نیز مشاهده‌های میدانی و تجربه حضور بیش از 30 سال در جنگل‌های فراهیرکانی هستند. در بخش نخست که موضوع نوشتار پیش‌رو است، گزارش روند مدیریتی در چند بازه زمانی معنی‌دار بدین ‌شرح بررسی شد: 1) از تشکیلات اولیه تا تشکیل بنگاه جنگل‌ها در سال 1328 (عدم توجه یا کم‌توجهی)، 2) از تشکیل بنگاه جنگل‌ها تا آغاز دهه 1340 شمسی (آغاز توجه و ایجاد نخستین تشکیلات)، 3) از 1340 شمسی لغایت 1351 شمسی (شروع مدیریت علمی با تهیه طرح‌های جنگل‌داری)، 4) از 1340 شمسی لغایت 1357 شمسی (جنگل‌کاری، احیا و توسعه فضای سبز) و 5) از 1352 شمسی لغایت 1357 (طرح‌های جنگل‌داری قرق و احیا). در جمع‌بندی فعالیت‌های چندساله در جنگل‌های فراهیرکانی، می‌توان گفت که مجموعه اقدام‌ها به‌ویژه از دهه 1340 که حضور دولتی و تشکیلاتی نسبت به گذشته بیشتر شد، سیاست مشخص با هدف و دورنمای روشنی نداشت و اقدام‌ها در زمره آزمون و خطاهای تکراری بودند. در همین بازه زمانی که جنگل‌های هیرکانی با سیاست واحد و مشخص و حتی شرح خدمات و شیوه‌نامه واحد (با اندکی تغییرات موردی) مدیریت می‌‌شدند، در جنگل‌های فراهیرکانی بدون تعریف و برقراری سیاست مشخص برای اداره جنگل‌ها، همچنان‌که در سال‌های پس از 1357 هم ادامه داشت، طرح‌ها و برنامه‌هایی با عمر کوتاه، به‌شکل آزمون و خطا اجرا شدند. البته باید اذعان کرد که این سابقه مدیریتی در جنگل‌های خشک و نیمه‌خشک، که همانند جنگل‌های مرطوب هیرکانی پشتوانه‌ای از اطلاعات قوی (سابقه چندصد ساله مدیریت جنگل‌های مرطوب معتدله اروپا) نداشتند، گریزناپذیر بود.