فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

توسعه مناطق ویژه اقتصادی به‌عنوان ابزار رشد صنعتی و اقتصادی، پیامدهای کالبدی و فضایی چشمگیری در سکونتگاه‌های پیرامون ایجاد می‌کند. این پژوهش با هدف بررسی اثرات کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی منطقه ویژه اقتصادی ارگ جدید بم بر سکونتگاه‌های انسانی شهرستان‌های بم، بروات و نرماشیر انجام شد. مطالعه حاضر کاربردی و مبتنی بر روش توصیفی–تحلیلی است. داده‌ها با استفاده از پرسش‌نامه محقق‌ساخته و تصاویر ماهواره‌ای Google Earth گردآوری شدند. جامعه آماری شامل ۲۲۰ نفر از ساکنان بومی (۱۲۰ نفر) و غیربومی (۱۰۰ نفر) بود که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. چهار بعد اصلی شامل شاخص‌های کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی ارزیابی شدند. داده‌های پرسش‌نامه با رگرسیون خطی چندگانه و مدل‌سازی معادلات ساختاری PLS-SEM تحلیل گردید و داده‌های مکانی با سیستم اطلاعات جغرافیایی پردازش شدند. باتوجه به نتایج حاصل از داده‌های پژوهش در بین ساکنان محلی، فقر و امکانات فرهنگی بیشترین اثر را بر احساس امنیت داشت، در حالی که در ساکنان غیربومی‌ سلامت جسمی و روانی عامل اصلی بود. رضایت اقتصادی در بومی‌ها تحت‌تأثیر هزینه‌های زندگی و در غیربومی‌ها وابسته به درآمد، پس‌انداز و کیفیت مسکن بود. تحلیل ساختاری نشان داد که ابعاد اقتصادی و زیست‌محیطی در بومی‌ها و اجتماعی و زیست‌محیطی در غیربومی‌ها بیشترین اثر را بر تحولات کالبدی دارند. تحلیل مکانی حاکی از رشد ۵۴۰ درصدی مساحت ساخته‌شده در ارگ جدید و تغییر الگو از متمرکز به پراکنده و در نرماشیر، رشد ۸۷ درصدی ساخت‌وساز با حداقل کاهش اراضی کشاورزی بود. نتایج ضرورت سیاست‌گذاری مبتنی بر تفاوت‌های گروهی و کنترل تغییرات کاربری اراضی را برای توسعه پایدار برجسته می‌سازد.