ارزیابی کیفی نتایج اجرای برنامه جامع صیانت از جنگلهای هیرکانی در استان گیلان
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسی ارشد، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
2 نویسنده مسئول، استادیار، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
3 دانشیار، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران، کرج، ایران
doi
10.22092/ijfpr.2022.360196.2070چکیده
با گذشت حدود 17 سال از اجرای برنامه جامع صیانت از جنگلهای هیرکانی، ارزیابی مناسبی از نتایج اجرای آن نشده است. اگر دلایل تجربی نشان ندهند که اجرای این برنامه سبب چه وضعیتی شده است، نمیتوان برای ادامه اجرا، اصلاح یا توقف آن تصمیمگیری درستی کرد. در پژوهش پیشرو، نتایج اجرای سیاست صیانت از جنگلهای هیرکانی در استان گیلان در سه مؤلفه اکولوژیکی، اجتماعی و اقتصادی به روش کیفی ارزیابی شد. ارزیابی کیفی به روش میدانی و ابزار مصاحبه نیمهسازمانیافته با 20 نفر از کارشناسها اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری، اداره کل حفاظت محیطزیست و سازمان مدیریت و برنامهریزی استان گیلان با نمونهگیری گلولهبرفی انجام شد و دادهها از طریق تحلیل مضمون تحلیل شدند. نتایج نشان داد اجرای این برنامه از دیدگاه اکولوژیکی مثمرثمر بوده و سبب توقف جنگلزدایی و احیاء مناطق جنگلی تخریب یافته شده است. البته، عدم استمرار در مراقبت و حفاظت از جنگلکاریها بهدلیل عدم استمرار در تخصیص اعتبار و تناسب آن با تورم از مهمترین مشکلات اجرایی این سیاست در این زمینه بوده است. از دیدگاه اجتماعی، اجرای برنامه بهدلیل عدم توجه به معیشت پایدار روستاییان و دامداران سبب آسیبهای اجتماعی (بیکاری، نابرابری، فقر و فساد) و ساماندهی بدون برنامه دامداران باعث افزایش فشار دام در عرصههای همجوار شده است. از دیدگاه اقتصادی، اجرای این برنامه در تثبیت مالکیت عرصههای ملی مؤثر بوده است، اما بهدلیل کمبود منابع مالی نتایج مورد نیاز و کاملاً مطلوب تولید نشد. نتایج این پژوهش نشان داد که باتوجهبه برخی نارساییهای اجرایی، بازنگری و اصلاح در اجرا و ارزیابی سیاست صیانت از جنگلهای هیرکانی ضروری بهنظر میرسد.
