بررسی متنیت سورۀ مدثر در رد نظریۀ ریچارد بل
نویسندگان
1 استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ علوم قرآنی خوی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، خوی، ایران
2 استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ علوم قرآنی مشهد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، مشهد، ایران
doi
چکیده
در طول تاریخ موضوع عدم انسجام سورههای قرآن و روساخت بعضا گسستۀ آن، همواره مجالی برای شبههپراکنی فراهم میکرده است. سورۀ مدثر از جمله سورههایی است که از نگرگاه ریچارد بل سورهای فاقد انسجام بهشمار میآید. وی تفاوت سبک، طول و عدم ارتباط موضوعی آیۀ31 و نقض اختیار انسان در آیۀ 56 این سوره را شاهد مدعای خود بیان نموده است. براین اساس بازخوانی متنیت و انسجام سورۀ مذکور در راستای دفع ادعای بل امری اجتنابناپذیر مینماید. بدین تصور نوشتار حاضر بر آن است تا در پرتو نظریۀ متنیت، ضمن روش توصیفی-تحلیلی عوامل متنبودگی و پیوستگی این سوره را استخراج نماید. تحلیل دادهها حاکی از آن است که متن قرآن کریم از ویژگیهای متعدد و متنوع زبانی و متنی برخوردار است و توالی متنی آن به طول و ریتم و سجع و محل نزول آیات ارتباطی ندارد. همچنین با بررسی امکانات زبانی بینامتنیت، نیت/هدفمندی و انسجام بهعنوان سه معیار در متنبودگی متن، مشخص گردید سورۀ مدثر علیرغم ظاهر گسستۀ آن، متنی منسجم و پیوسته است. دو عامل بینامتنیت آیهای در آیۀ 31 این سوره بهواسطۀ رابطۀ معنایی با واژگان «أصحاب النّار»، «عدّة» و «جنود» و هدفمندی کاربست آیهای بلند و طولانی در میان آیات کوتاه را موجه میدانند. همچنانکه بسامد قابل توجه عوامل انسجام پیوندی(اضافی)، دستوری (ارجاع)، واژگانی(تکرار، تضاد، مراعات نظیر) در این سوره حاکی از پیوستگی و انسجام این سوره و آیات آن دارد.
