فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در رویکردهای زبانشناسی پرسش‌ها بر اساس میزان اختیار یا اجبار مخاطب در پاسخ‌گویی، به دو دستۀ باز و بسته با گونه‌های مختلف تقسیم شده‌اند. پرسش‌های باز مشارکت فعال مخاطب را در خوانش شعر ایجاد می‌کنند؛ اما در پرسش‌های بسته مخاطب مجبور است از بین گزینه‌های موجود، یکی را برگزیند یا با پاسخ موردِ‌نظر گوینده همراهی کند. هدف این پژوهش بررسی پرسش‌های بازتاب‌یافته در مجموعه‌اشعار زمستان، آخر شاهنامه و از این اوستا از اخوان ثالث بر این اساس و با رویکرد توصیفی-تحلیلی است. یافته‌ها نشان می‍دهد که اخوان بیشتر به جمله‌های پرسشی باز (اطلاعی گسترده و محدود) توجه نشان داده که دلالت بر این دارد که او بیشتر به دنبال پاسخ‌های تازه، دقیق و جزئی بوده‌است؛ اما پرسش‌کننده به نحوی بر پاسخ‌هایی که باید داده شود، کنترل دارد. بدین ترتیب، برخلاف ماهیت پرسش‌های باز، پاسخ‌ها هدایت‌شده هستند. از میان پرسش‌های بسته نیز به پرسش بله/خیر بیشترین توجه نشان داده شده‌است که این امر ضمن نشان‌دادن میزان اجبار مخاطب به دادن پاسخ‌های مشخص، نشان‌دهندۀ این است که اخوان به‌دنبال دریافت پاسخ‌هایی صریح و قطعی دربارۀ تحقق یا عدمِ‌تحقق یک فعل، دریافت تأیید یا رد مخاطب بوده‌است. بررسی تفکیکی انواع جمله‌های پرسشی در این سه مجموعه نشان می‌دهد که از بسامد جمله‌های تأکیدی کاسته و به بسامد جمله‌های بله/خیر و انتخابی افزوده شده‌است. در مجموعۀ آخر شاهنامه بسامد جمله‌های اطلاعی گسترده کمتر، و اطلاعی محدود بیشتر شده که در مجموعۀ از این اوستا بسامد این نوع جمله‌ها دوباره افزایش یافته‌است. جهت‌گیری موضوعی پرسش‍ها بیشتر پیرامون هویت اشخاص، ماهیت و نوع عمل بوده‌است که در مجموعۀ از این اوستا نمود چشم‌گیرتری پیدا کرد‌ه‌اند. این امر دلالت بر توجه به هویت افراد، منشأ انسانی افعال و چیستی آن‌ها دارد.