زراعت ذهن و زبان؛ حلقههای آمیختگی در ضربالمثلهای بروجردی بر اساس نظریۀ آمیختگی مفهومی
نویسندگان
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه اراک، اراک، ایران.
doi
10.22054/jrll.2025.86407.1169چکیده
نظریۀ آمیختگیِ مفهومی بر این اصل استوار است که معنا در زبان از ادغام سیّال و پویای دو یا چند حوزه مفهومی در یک فضای آمیخته حاصل میشود. ضربالمثلهای بومی بروجرد، بهعنوان گزارههای موجز و تصویری فرهنگِ کشاورزی و دامداری این منطقه، ظرفیت ویژهای برای تحلیل از این منظر دارند. هدف این پژوهش، تبیین فرایند شکلگیری معنا در ضربالمثلهای بومی بروجرد بر اساس نظریۀ آمیختگیِ مفهومی است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر گردآوری کتابخانهای بود. جامعۀ آماری شامل 25 ضربالمثل مرتبط با سنت کشاورزی است که از منابع مکتوب و شفاهی استخراج گردید. پرسش پژوهش چنین است: «بر اساس نظریۀ آمیختگی مفهومی فرایند شکلگیری معنا در ضربالمثلهای بروجردی چگونه است؟» یافتهها نشاندهندۀ آن است که فرایند معناسازی در این ضربالمثلها در سه مرحلۀ تشکیل (ترکیب اولیه دو فضای ورودی)، تکمیل (افزودن دانش ضمنی فرهنگی و تجربه زیسته) و تحلیل (استخراج معنای نوظهور در فضای آمیخته) تکرار میشود. این مراحل به بازنمایی دقیق سازوکارهای شناختی و استعاری ضربالمثلها کمک میکنند و پیامهای اخلاقی، اقتصادی و آیندهنگرانه را بهصورتی موجز و تأثیرگذار منتقل میکنند. بهکارگیری این نظریه امکان میدهد لایههای پنهانِ معنا و سازوکارهای ذهن در تولید ضربالمثلها آشکارتر شود. از این منظر، یافتههای پژوهش میتواند مبنایی برای مطالعات تطبیقی در گویشهای دیگر و برای تدوین منابع آموزشی بومی باشد.
