تمایز سوره های مکی و مدنی بر اساس نقشهای زبانی (مطالعه موردی سورههای مریم و طه، نور و احزاب بر اساس الگوی ارتباطی رومن یاکوبسن)
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه بین المللی امام خمینی
2 دانش آموخته دکتری دانشگاه بین المللی امام خمینی ره،
doi
چکیده
متنی و مخاطبان آن شکل و نمود متفاوتی دارد. شرایطی که گیرنده پیام در سورههای مدنی دارد متمایز از سورههای مکی است، این تفاوت در شرایط موجب تمایز در معنی نیز شده است؛ از این رو میتوان با رویکردهای جدید زبانشناسانه این تمایز را بصورت علمی روشن نمود. بر اساس نظریه ارتباطی یاکوبسن تمرکز کلام متوجه هر کدام از عناصر کلام باشد، نقش و کارکرد کلام نیز متمایز میگردد. فهم و درک مضامین آیات با دید خطابگونه بر آنها هدفی است که این پژوهش بر آن است؛ محقق گرداند. تفاوت در مخاطب و بافت خطاب چه تأثیری در نقشهای زبانی و جهتگیری خطاب دارد؟مساله و پرسشی است که پژوهش حاضر با توجه به کارکرد نقشهای زبان در دریافت و فهم مفاهیم مبتنی برالگوی زبانشناسیِ یاکوبسن بر آن است با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی مورد بررسی قرار دهد تا با بررسی تفاوت مخاطب و گیرنده و اثر آن در کارکردِ زبانی پیام، افق جدیدی برای فهم و دریافت قرآن کریم و تمایز سورههای مکی و مدنی گشاید. بدین منظور از میان سورههای مکی قرآن، دو سوره مریم و طه که ارتباط دو جانبه در آن مشهود است، و از میان سورههای مدنی دو سوره نور و احزاب به صورت گزینشی انتخاب گردید تا با دیدی مقایسهای؛ انواع خطابها مورد تبیین قرار گیرد. با توجه به ویژگی تعلیمی و آگاهی بخشی نقشِ ترغیبی زبان، کاربرد این نقش نسبت به سایر نقشهای زبانی در قرآن کریم به ویژه آیات مدنی غالب است. جهتدار بودن پیام به سوی موضوع با ویژگی قایل صدق و کذب بودن عبارات؛ یعنی کارکرد ارجاعی زبان از دیگر نقشهای پرکاربرد در میان آیات مورد نظر بود. اکثر خطابهای موجود در سورهها نسبت به بندگان، خطابهایی غیر مستقیم بوده و خداوند از زبان پیامبران خویش پیام را به تمام مخاطبان القا میکند.
