فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در پژوهش پیش‌رو، اثر عوامل بوم‌شناختی بر تغییرات کمی 10 صفت فیزیولوژیکی، 12 صفت آناتومیکی و دو صفت مورفولوژیکی برگ در شش جمعیت مختلف توسکای ییلاقی (Alnus subcordata C.A.Mey.) در سه طبقه ارتفاعی پایین‌‌بند، میان‌‌بند و بالابند در غرب (استان گیلان) و شرق (استان گلستان) جنگل‌‌های هیرکانی مقایسه شد. از تجزیه واریانس دوطرفه به‌منظور بررسی اثر عوامل بوم‌شناختی (دما و بارش) و برهم‌‌کنش آن‌ها بر متغیرهای مورد مطالعه استفاده شد. روش تجزیه به مؤلفه‌‌های اصلی نیز برای ارزیابی همبستگی بین صفات برگ و ارتباط آن‌ها با عوامل بوم‌شناختی به‌کار برده شد. براساس نتایج به‌دست‌آمده، فعالیت آنزیم‌‌های کاتالاز و پراکسیداز و مقدار پرولین در شرق جنگل‌های هیرکانی به‌طور معنی‌داری کم­تر از غرب این جنگل‌ها و مقدار فنل برگ در استان گلستان بیش از 5/1 برابر استان گیلان بود. تفاوت معنی‌‌داری بین دو این استان ازنظر فعالیت آنزیم سوپراکسید‌‌دیسموتاز و مقدار قند محلول مشاهده نشد. سوپراکسید‌‌دیسموتاز با افزایش ارتفاع از سطح دریا به‌طور معنی‌داری زیاد شد، درحالی‌که مقدار قند محلول از پایین‌بند تا میان‌‌بند، افزایش و در بالابند کاهش یافت. در مقدار کلروفیل‌‌های a و b، کلروفیل کل و کاروتنوئید برگ بین دو استان و در ارتفاعات مختلف و نیز اثر ناشی از برهم‌‌کنش عوامل بوم‌شناختی بر آن‌ها، اختلاف معنی‌داری مشاهده نشد. مهم­ترین سازگاری‌‌های مهم مورفولوژیکی و آناتومیکی برگ نسبت به خشکی شامل افزایش صفات ضخامت برگ، تراکم و طول روزنه سطح پایینی، ضخامت کوتیکول سلول‌های پایینی، ضخامت سلول‌‌های اپیدرم بالایی، ضخامت سلول‌‌های نردبانی، ضخامت سلول‌‌های اسفنجی، ضخامت رگ‌برگ میانی، ضخامت و تعداد سلول‌های پارانشیمی پایینی رگ­برگ میانی بودند. بین صفات مورفولوژیکی و بیشتر ویژگی‌های فیزیولوژیکی برگ توسکای ییلاقی با عوامل بوم‌شناختی، همبستگی‌ وجود داشت. همچنین، اثرات متقابل عوامل بوم‌شناختی بر برخی صفات آناتومیکی برگ، معنی‌‌دار بودند. به‌‌نظر می‌‌رسد سازش‌‌های آناتومیکی که طی مدت طولانی در گیاهان ایجاد می‌‌‌شوند، شاخص‌‌های مناسب‌‌تری برای سنجش اثرات تنش خشکی بر آن‌ها باشند.