فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

جنگل‌های ارسباران، زیستگاه اصلی سیاه‌خروس‌ قفقازی (Lyrurus mlokosiewiczi Taczanowski) به‌عنوان یکی از مهم‌ترین گونه‌های در معرض انقراض هستند. تحلیل کمی ساختار و ترکیب جوامع درختی در زیستگاه این پرنده، اطلاعات پایه مناسبی برای برنامه‌های حفاظتی آن فراهم می‌کند. پژوهش پیش­رو با هدف کمی‌سازی ویژگی‌های جوامع درختی در بخشی از زیستگاه ‌سیاه‌خروس قفقازی در جنگل‌های ارسباران در استان آذربایجان شرقی انجام شد. پس از شناسایی مناطق حضور و عدم‌ حضور این پرنده، سه قطعه‌نمونه یک هکتاری در هر منطقه انتخاب شد و برخی از ویژگی‌های همه درختان موجود در آن‌ها مانند قطر برابرسینه و ارتفاع اندازه‌گیری شدند. برای آشکارسازی تفاوت‌ها از مقایسه میانگین شاخص‌های مرتبط با ساختار و ترکیب جوامع درختی استفاده شد. میانگین قطر درختان در منطقه حضور این پرنده (6/0±1/11 سانتی‌متر) به‌طور معنی‌داری بیشتر از منطقه عدم‌ حضور آن (7/0±5/8 سانتی‌متر) به‌دست آمد. همچنین، در منطقه حضور این پرنده، دامنه تغییرات قطر درختان بیشتر بود و درختان قطورتر از 20 سانتی‌متر به‌وفور مشاهده می‌شد. شاخص‌های ضریب تغییرات قطر، تنوع اندازه‌ای درختان، غنای کلاسه‌های ارتفاعی، غنای گونه ای و ارتفاع اشکوب بالا، اختلاف معنی‌داری را بین دو منطقه مذکور نشان ندادند، درحالی‌که ارتفاع درختان زیراشکوب در منطقه حضور این پرنده (06/0±5/1 متر) به‌طور معنی‌داری بیشتر از منطقه عدم حضور آن (02/0±1 متر) بود. فراوانی خشک‌دارها در منطقه حضور این پرنده به‌طور معنی‌داری کمتر به‌دست آمد. میانگین فراوانی نسبی اوری (Quercus macranthera Fisch. & C.A.Mey.) در منطقه حضور این پرنده (2/2±1/75 درصد) به‌طور معنی‌داری بیشتر از منطقه عدم ‌حضور آن (7/1±4/52 درصد) بود. در یک نتیجه‌گیری کلی می‌توان عنوان کرد که رویشگاه‌های با ارزش نسبی زیاد اوری و حضور گونه‌های همراه قره‌قات (Ribes biebersteinii Berland.) و نسترن وحشی (Rosa canina L.) در زیراشکوب برای سیاه‌خروس قفقازی، مطلوبیت دارند. با این‌حال، ساختار به‌نسبت همگن درختان با حضور پایه‌های قطور اوری و کمترین تعداد از خشک‌دارهای افتاده در کف جنگل، شرایط مناسبی برای حضور این پرنده فراهم می‌کنند. این اطلاعات می­تواند در بازسازی زیستگاه سیاه‌خروس قفقازی و احیا رویشگاه‌های مخروبه استفاده شود.