جلوه هایی از کارکرد آیرونی در نظام بلاغی قرآن کریم
نویسندگان
1 دکترای زبان و ادبیات فارسی، کارشناس پژوهش دانشگاه کوثر بجنورد
2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه کوثر بجنورد
doi
چکیده
آیرونی یا وارونه گویی از شیوه های برجسته آشنایی زدایی ادبی است که در آن مفهوم رویدادها در ژرفنا و سطح با یکدیگر تفاوت دارد. جستار پیش رو کوشیده تا به روش تحلیل محتوا و دقتنظر در مضامین قرآن کریم بهمثابه یک متن ادبی، بنمایهها و نشانه های پیدا و پنهان آیرونیک را در آن شناسایی، دستهبندی و تحلیل نماید. از این رهگذر کوشش شده به این پرسش پاسخ گوییم که کاربست مفهوم آیرونی (بالاخص طعنه طنزآمیز) در متن این کتاب مقدس، چه نتایج مضمونی و اغراض ادبی در پی دارد. قرآن کریم بهعنوان متن گفتاری، با توجه ویژهای که به مقوله فرهنگ دارد، در راستای باورپذیری تعالیم و نیز جذب مخاطبان خود، از این تکنیک زبانی و شیوه گفتار ادبی سود جستهاست. قرآن با تکیه بر عناصر آیرونی، توانسته جلوه هنری خود را تا آستانه متنی ادبی-فرهنگی تعالی بخشد. پژوهش حاضر بر آن است تا نشان دهد گونههای متعدد و متنوع آیرونیک در نص قرآن کریم، در گسترهای فراتر از یک شگرد بلاغی یا هنری مطرح شده و غرض غایی آن، نه فقط پیدایی آیرونی؛ بلکه ایجاد تنبّه و آگاهی نسبت به مضامین و معارف اخلاقی است که دستمایه ایجاد ایماژهای آیرونیک ادبی شدهاست. بر همین اساس از میان ایماژهای آیرونیک که متن قرآن کریم از آن بهرهمند شده، مواردی مانند: تعریض به وحیانی نبودن قرآن، پرهیز از تکبر، عبور شتر از سوراخ سوزن، خفه کردن بداندیشان به دست خودشان، اندام پوشالی منافقان و نیز شکستن بتها، در راستای تبیین جلوههای بلاغی این شیوه نقد ادبی و کاربست آن در تاثیرگذاری متن قرآن، تبیین و تحلیل موضوعی شدهاست.
