فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در پژوهش پیش‌‌رو، تغییرپذیری ویژگی‌های ریختی برگ درختان نر و ماده سرخدار (Taxus baccata L.) در امتداد ویژگی‌های توپوگرافی و طول جغرافیایی جنگل‌‌های هیرکانی بررسی شد. از 58 درخت سرخدار مستقر در سه رویشگاه انتخاب‌شده (املش، گزو و افراتخته) در امتداد شیب تغییرات طول جغرافیایی، 580 نمونه‌‌ برگ تهیه شد. با استفاده از تحلیل واریانس سلسله‌‌مراتبی یا آشیانه‌ای، اثر دو عامل رویشگاه و جنسیت بر شش صفت ریختی برگ بررسی شد و برای مقایسه میانگین‌‌ها از آزمون دانکن استفاده شد. همچنین، مهم‌ترین ویژگی‌های ریختی و محیطی مؤثر بر تمایز سه رویشگاه مورد مطالعه با استفاده از تجزیه به مؤلفه‌‌های اصلی (PCA) تعیین شد. نتایج نشان داد که تغییرات ویژگی‌های ریختی برگ درختان سرخدار فقط تحت تأثیر رویشگاه بودند و جنسیت، اثر معنی‌‌داری بر آن‌ها نداشت. بیشترین مقادیر کمی ویژگی‌های ریختی برگ این درختان (به‌‌جز صفت ضریب شکل) مربوط به رویشگاه گزو بود که دلایل آن به استقرار این رویشگاه در شیب‌‌های ملایم، جهت شمالی (و بهره‌‌مندی از جریان‌های هوای مرطوب شمالی) و نیز در دامنه‌‌های با ارتفاع کمتر (و درنتیجه، بیشتر بودن طول فصل رشد) برمی‌گردد. به‌طور کلی، ویژگی‌های ریختی برگ‌های سرخدار در رویشگاه املش به‌دلیل استقرار در دامنه‌‌‌‌های پرشیب (کاهش عمق خاک) و با جهت عمومی غربی (کاهش رطوبت نسبی هوا) کمترین اندازه را داشتند. مقدار حدواسط اندازه‌های برگ نیز در رویشگاه افراتخته مشاهده شد. نتایج این پژوهش حاکی از آن بود که رطوبت نسبی زیاد در فصل تابستان (استقرار در دره‌‌های مرطوب شمالی)، اثر بیشتری نسبت ‌‌به متوسط بارندگی سالانه بر بهبود رشد ویژگی‌های ریختی برگ‌‌های سرخدار در جنگل‌‌های هیرکانی دارد.