سیر مباحث نظری تشبیه در کتب بلاغی فارسی به انضمام گونه‌ای تشبیه پنهان در دیوان حافظ

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اندیمشک، اندیمشک، ایران

doi
10.22054/jrll.2023.75063.1046
چکیده

در این مقاله سعی بر آن بوده است که سیر مباحث نظری تشبیه در کتب بلاغی پارسی بررسی شود. به همین منظور مبحث تشبیه از قدیم‌ترین کتب موجود تا کتب بلاغی معاصر پیگیری شد و مشخص گردید که هر یک از مؤلفان کتب مذکور چه دیدگاهی ­به تشبیه داشته‌اند، چه اصطلاحاتی بر این بحث افزوده‌اند‌، و به چه مباحثی بی‌اعتنا بوده‌اند. اغلب این موارد در مباحث مطرح‌شده تبیین و نقد گردید. هم­چنین تلاش شد تا اسامی و اصطلاحاتی که در کتب پیشینیان به‌کار رفته است، با کتب بلاغی معاصر مقایسه شود و با ارجاع به این کتب زمینه برای مقایسة بیشتر و بهتر فراهم گردد. بخش پایانی مقاله به گونه‌ای تشبیه پنهان و دیریاب در دیوان حافظ اختصاص دارد. این نوع تشبیه که از آن با عنوان «تشبیه تبادر» یاد شده در لایه‌های پنهان و هنری ابیات حافظ نهفته است. با ذکر چند نمونه این مبحث تشریح شد.