بازخوانی داستان «پیک‌نیک» ابوتراب خسروی در پرتو نظریۀ نقش‌گرای نظام‌مند هلیدی در سطح فرانقش اندیشگانی

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات دانشگاه علامه طباطبائی

doi
10.22054/jrll.2023.67440.1020
چکیده

نظریۀ‌ زبان­شناسی نقش‌گرای هلیدی، زبان و ساختار آن را در راستای معنای متن می‌کاود و نشان می‌­دهد که چگونه بافت و معنا، زبان خاص متنی را سامان می‌دهند. این نظریه رابطۀ میان زبان، معنا، اجتماع، و فرهنگ را در ساحت فرانقش‌های اندیشگانی، بینافردی، و متنی آشکار می‌سازد. بررسی و تحلیل متن ادبی از منظر هر یک از این ساحت‌­ها به تفسیر عینی و علمی متن می‌انجامد. در این پژوهش داستان«پیک­‌نیک»  از کتاب ویران ابوتراب خسروی بر اساس فرانقش اندیشگانی بازخوانی شده، و چگونگی ذهنیت روایی نویسنده و گفتمان پست­‌مدرنیستی حاکم بر داستان از طریق زبان و در ساحت ساخت گذرایی بندها که نمود عینی آن در فرایندهای فعل، مشارکان فرایند، و عناصر حاشیه­‌ای ظاهر می­شود، بازنمایی شده است. آنچه از تجزیۀ زبان­‌شناختی متن و داده­‌های آماری پژوهش به دست آمد، همسو با نظام معناشناختی متن و ساحت وجودشناختی و پست‌مدرنیستی روایت بود. بسامد بالای دو عنصر حاشیه‌­ای زمان و مکان بر اساس نظریۀ کرونوتوپ باختین تحلیل گردید و نشان داده­ شد که این عناصر حاشیه‌­ای که پیوستار زمانی ـ مکانی روایت را شکل داده­‌اند، چگونه نظام مفهومی و معناشناختی روایت را چارچوب­بندی کرده‌­اند. چگونگی تجربۀ راوی از واقعیت و دنیای پیرامونی او از طریق فرایندهای فعل و ساخت گذرایی نیز بازنمایی شد.