«تحلیلی بر آیات متشابه از منظر هرمنوتیک با تکیهبر کشفالاسرار»
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه شهید باهنرکرمان
2 دانشجوی دکتری دانشگاه شهید باهنر کرمان
3 استاد دانشگاه شهید باهنر کرمان
doi
چکیده
یکی از مطالب بسیار بحثانگیز و شبهه افکن در ذهن کسانی که در مسیر معرفت به آیات قرآن و روشنگری و تبیین آنها برای مخاطبان گام برمیدارند، ماهیّت آیات متشابه و تفاوت اساسی آنها با آیات محکم و فراهم کردن زمینۀ تأویلپذیری، تکثّر و چندمعنایی و گاه انحراف و کژفهمی کسانی است که خلوص قلبی را به دست نیاوردهاند. ژرفاندیشی در آیات قرآن، دو علّت اساسی فلسفۀ آیات متشابه را یعنی زبان بلاغی قرآن از یکسو و نمادینبودن آن در طرح برخی موضوعات تبیینمیکند که هر دو با موضوع هرمنوتیک چه به شیوۀ سنّتی و چه مدرن خصوصاً در تفاسیر عرفانی ارتباط دارد. یکی از تفسیرهای برجستۀ عرفانی، کشفالاسرار ابوالفضل میبدی (قرن ششم) است که در نوبۀ سوم به تأویل آیات قرآن با زبانی ادبی و عرفانی میپردازد. مهمترین پرسش این پژوهش این است که آیا تحلیل آیات متشابه مهم در تفسیر عرفانی کشفالاسرار که با زبان تأویلپذیر رمزی و با زیباییهای بلاغی بیانشده است؛ از منظر هرمنوتیک سنّتی یا مدرن امکانپذیر است؟ روش تحقیق، تحلیل محتوا میباشد. تحلیل آیات متشابه در این تفسیر مبتنی بر رویکردی هرمنوتیکی درخور واکاوی است؛ ازاینرو ابتدا به موضوع تأویل و معانی متفاوت آن در قرآن و همسویی آن با انواع هرمنوتیک خواهیم پرداخت و پس از آن به طرح جزئیات این بحث یعنی تقسیمبندی آیات متشابه به لحاظ لفظی و معنایی، محکم و متشابه در پیوند با توحید افعالی، در وجود انسان و در عالم تکوین و نظرات مفسّرین در این زمینه مبادرت خواهیم ورزید.
