بررسی استقلال سازمانی قوه قضاییه؛ با تاکید بر امور اداری، استخدامی و تشکیلاتی، در ایران و آمریکا
نویسندگان
1 دانشجوی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و دادیار رسمی دادسرای عمومی و انقلاب تهران
2 استاد گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22106/jlj.2025.2029512.5922چکیده
این پژوهش بر استقلال سازمانی قوه قضاییه با تأکید بر امور اداری، استخدامی و ساختاری در ایران و ایالات متحده آمریکا تمرکز دارد. در ایران، قانون اساسی استقلال قوه قضاییه را به رسمیت شناخته و مطابق با اصول یکصد و پنجاه و هفت، یکصد و پنجاه و هشت و یکصد و شصتم این قانون، همچنین برخی قوانین عادی، اختیارات گستردهای به رئیس قوه قضاییه اعطا شده است. با این حال، بررسی وضعیت موجود نشان میدهد که در حوزههایی مانند استخدام کارکنان، ساختار سازمانی و تصویب بودجه، این استقلال به دلایل مختلف با محدودیتهایی روبهروست. در ایالات متحده، استقلال قوه قضاییه از طریق اصل تفکیک قوا و نظام کنترل و تعادل تضمین شده و دیوان عالی نقش کلیدی در حفظ این استقلال ایفا میکند. با این حال، وابستگیهایی مانند اختیار کنگره در ایجاد و تغییر ساختار دادگاههای فدرال (بهجز دیوان عالی) و تصویب بودجه قوه قضاییه وجود دارد. همچنین، تأیید قضات دیوان عالی و دادگاههای فدرال توسط سنا و اختیار رئیسجمهور در عفو محکومان، نمونههایی از محدود شدن استقلال قوه قضاییه در ایالات متحده محسوب میشوند.تحلیل تطبیقی دو نظام حقوقی نشان میدهد که قوه قضاییه در هیچیک از این کشورها از استقلال مطلق برخوردار نیست؛ با این حال، بخش زیادی از این وابستگی با توجه به تأثیر متقابل قوا بر یکدیگر قابل توجیه است. در عمل، وابستگی مالی قوه قضاییه ایران نمود بیشتری دارد و استقلال واقعی آن را تحت تأثیر قرار میدهد. در حالی که در ایالات متحده، با وجود استقلال گسترده قوه قضاییه، نقش کنگره در تصویب قوانین بودجهای و تأیید قضات نوعی وابستگی ایجاد کرده است، اما در عمل مشکل عمدهای پدید نیامده است.