تعاملات بینالمللی علم و فناوری: مسیرهایی برای نقشه جامع علمی کشور در افق 1414
نویسندگان
1 دکتری آیندهپژوهی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.
2 استادیار آیندهپژوهی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.
doi
10.30479/jfs.2025.22309.1648چکیده
پژوهش حاضر با هدف طراحی چارچوبی آیندهنگر برای تدوین مسیرهای بالقوه تعاملات بینالمللی علم و فناوری در نقشه جامع علمی ایران در افق 1414 انجام شد. این پژوهش با روش ترکیبی مولتیپول و مشارکت ۱۲ خبره شاملِ سیاستگذاران وزارت علوم، پژوهشگران بینالمللی، و مدیران دانشگاهها و پارکهای علم و فناوری انجام شد. مشارکتکنندگان از طریق نمونهگیری هدفمند بهمنظور تشکیل گروه اسمی و تکمیل پرسشنامهها انتخاب شدند. مرحله کیفی شامل برگزاری جلسة گروه اسمی ساختاریافته بود که طی آن ایدههای مستقل ثبت و اولویتبندی شدند. مرحله کمّی نیز شامل توزیع سه پرسشنامه استاندارد (ارزیابی اقدامات، سیاستها، و تصاویر آینده با توجه به معیارهای ارزیابی) بود. این مطالعه با تعیین ۱۱ معیار ارزیابی و طراحی سه تصویر آینده شاملِ شبکهسازی علمی، نظام توانمندسازی آموزشی و دیپلماسی علمی یکپارچه، سیاستهای کلان شاملِ یکپارچهسازی برنامههای پژوهشی، صلاحیتسنجی آموزش زبان فارسی و سرمایهگذاری مشترک فناورانه را تدوین کرد. برای عملیاتیسازی، ۱۴ اقدام حمایتی پیشنهاد شد که پنج اقدام برتر بهترتیب اولویت عبارتند از: همکاری شرکتهای دانشبنیان بینالمللی، ایجاد صندوق مشترک پژوهشهای فناورانه، تخصیص گرنتهای پژوهشی به پروژههای اولویتدار، تدوین بانک مسئلههای پژوهشی منطقهای، و عقد قراردادهای انتقال فناوری. همچنین یافتهها نشان داد هر تصویر آینده مانند شبکهسازی علمی از طریق ترکیب سیاستها و اقدامات مرتبط محقق میشود. این چارچوب، پیوند راهبردی بین سیاستها، تصاویر آینده، و اقدامات عملیاتی را تبیین میکند. این پژوهش نشان میدهد که شناسایی مسیرهای بهینه همکاریهای بینالمللی علم و فناوری، سازوکارهای پویایی برای تطبیق با تغییرات محیطی تعیین میکند و موجب تخصیص هدفمند منابع به حوزههای راهبردی در این زمینه میشود.