فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سبک­ شناسی لایه ­ای، روشی نوین در مطالعۀ مشخّصه­ های سبکی یک اثر است که با طرح لایه­ ها و مؤلّفه­ های مناسب متن به بررسی عملی و عینیِ سبک متون مختلف می ­پردازد. با تحلیل متن در پنج لایۀ آوایی، واژگانی، نحوی، معنی ­شناختی و بلاغی، مشخّصه­ های برجستۀ سبک و نقش و ارزش آن­ها در هر لایه مشخّص شده و کشف و تفسیرِ پیوند مشخّصه ­های صوری متن با محتوای آن آسان­تر می ­گردد و هدف نهایی که کشف جهان ­بینی حاکم بر متن است، حاصل می ­شود.پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به بررسی ویژگی ­های بارز سبکی سورۀ «نبأ» در سه لایۀ نحوی، آوایی و واژگانی پرداخته است تا چگونگی بازتاب اندیشۀ آخرت­ گرایی حاکم بر آن، با به­ کارگیری متغیّرهای مناسب هر لایه نشان داده شود. این پژوهش در پی پاسخ  به دو سوال ذیل می­باشد:  1- هرکدام از متغیّرهای موجود در لایه ­های سه ­گانه چگونه با موضوع اصلی سوره که پیرامون معاد است، ارتباط برقرار می ­کند؟ 2- کدام لایه نقش برجسته ­ای در ملموس نمودن  مضمون اصلی سوره یعنی معاد دارد؟در این مقاله، برای بررسی لایۀ نحوی، سه متغیّر طول جمله، وجهیّت و صدای دستوری؛ در لایۀ آوایی، ریتم و دلالت آواها و در لایۀ واژگانی رمزگان انتخاب شد. برآیند تحقیق حاکی از آن است که کوتاهی آیات با توجّه به موضوع اصلی سوره که پیرامون قیامت است، اندیشۀ کوتاهی عمر و لزوم آمادگی برای زندگی اخروی را به انسان­ ها گوشزد می­ کند. غلبۀ وجه معرفتی- اخباری، اطمینان و قطعیّت کلام خداوند را در مورد وقوع قیامت نشان می­دهد و غلبۀ صدای دستوری منفعل، نشان­گر حالت انفعالی جهان و آدمی است که با پیچیده شدن طومار هستی به سوی سرنوشت محتوم خویش حرکت می­کند؛ سرنوشت شوم بدکاران و فرجام نیک پرهیزگاران. ریتم تند و کوبنده و استفادۀ بالا از آواهای مجهور و شدید که چونان فریادها و ضربه ­های بی­امان بر حسّ آدمی فرود می­آید، او را به اندیشه و تدبّر در هستی فرا می­خواند و این­که در پسِ چنین تدبیر متقن و دقیقی، حتماً  قیامتی و حسابی و بهشتی و دوزخی هست و حضور رمزگانی همچون «النبأ العظیم»، «یوم الفصل»، «نفخ الصور»، «جهنّم»، «حمیم»، «طاغین»، «غسّاق»، «جزاء»، «عذاب»، «متّقین»، «مفازاً»، «ذلک الیوم» و «عذاباً قریباً» اندیشۀ مزبور را تقویت می ­کند. در ضمن از بین لایه ­های مذکور، لایۀ نحوی به­ دلیل ظرفیّت بالایی که در ایجاد معانی مختلف دارد، بیشترین نقش را در راستای خدمت به موضوع اصلی سوره  ایفا کرده است.