خوانشی نو از مکتب فرمالیسم در پرتو رویکرد شکل دهی جامعه شناسی (پژوهشی زیباشناسانه در حاشیه سوره کوثر)
نویسندگان
1 دانشیا رگروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبائی(ره
2 دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه علامه طباطبایی(ره)
doi
چکیده
میان ساختارهای زبانی هر جامعه و همچنین الگوهای شناختی، فکری و فرهنگی آن رابطهای تنگاتنگ برقرار است؛ به طوری که میتوان گفت در بسیاری از فرهنگها، زبان نقش اصلی را در شناخت مقولههای فرهنگی برعهده دارد. در واقع در این فرهنگ ها بدون شناخت زبان، راه به جایی نمیتوان برد. این نوع مطالعه در ساخت و بافت متن به منظور شناخت فرهنگ زبانی و اجتماعی سابقهی بسیار زیادی ندارد.مکتب صورت گرایی، رویکردی زبان شناسانه است که بر خلاف سایر مکاتب نقدی در دریافت معنای متن به دیدگاههای تاریخی، سیاسی، جامعه شناسی و روان شناسی توجه نمیکند؛ اما این امر به معنای این نیست که زبان و متن هیچ رابطهای با فرهنگ و جامعهیِ متن ندارد، بلکه به عبارتی دیگر، این نوع از تحلیل و بررسی معنای متن، جلوه ای دیگر از اهمیت به فرهنگ و جامعه یِ متن است؛ زیرا رویکرد فرمالیستی، هدف اصلی و والای متن را سمت و سو دادن به جامعه و فرهنگِ آن میداند که میتوان آن را همسو با رویکرد شکل دهی در تئوریهای جامعه شناسی و علوم سیاسی دانست.مقاله حاضر براساس این رویکرد ( فرمالیستی و شکل دهی) به تحلیل و بررسی سوره کوثر میپردازد و براساس واکاوی مقولههای زبانی، سعی در ایجاد مرکزیت معنایی سوره دارد؛ زیرا این پژوهش، وجه غالب فرهنگ اسلامی را متن میداند. در پایان مقاله نشان داده شده که براساس رویکرد فرمالیستی و شکل دهی، وجه مسلط و غالب سوره کوثر، آشنایی زدایی در سطح واژگانی و از حیث محتوایی امتداد نسل پیامبر(ص) است.
