فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: کتیبۀ اسماء‌الحسنی بقعۀ پیربکران از نمونه‌های برجستۀ هنر اسلامی دورۀ ایلخانی و تجلی‌گاه نام‌های خداوند و از شاهکار‌های خطاطی اسلامی است که از نظر ابعاد و تعداد کلمات یکی از بزرگترین کتیبه‌های معقلی تاریخ تزیینات معماری ایران به‌شمار می‌رود. وجود آن تأکید بر تسبیح و تقدیس خداوند از طریق هنر است. یکی از انواع تحلیل‌ها، تحلیل فرکتالی است که برای  الگوهای پیچیده و تکرار شونده استفاده می‌شود، براین اساس پژوهش در پی پاسخ به این پرسش اصلی است که چگونه می‌توان بر اساس هندسۀ فرکتال، کتیبۀ اسماءالحسنی بقعه پیربکران را تحلیل کرد؟ در این راستا پاسخ به دو پرسش فرعی ضروری است. ویژگی خود‌متشابهی در ساختار کتیبه چگونه نمود یافته است؟ چگونه می‌توان بُعد کتیبه را محاسبه کرد؟ روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از نظر روش توصیفی- تحلیلی است. جمع‌آوری داده‌ها به‌روش میدانی، اسنادی و تحلیل داده‌ها و محاسبه بُعد با کمک نرم‌افزار فرکتالیز با روش شبیه‌سازی و تعمیم فضاهای پر و خالی به‌عنوان یک فرکتال فضایی انجام شده ‌است. یافته‌ها : ساختار کتیبه در لایه‌های مختلف از قبیل ساختار شطرنجی اولیه، خط کرسی، هندسه طرح و اجزا دارای ویژگی خود متشابهی است. بُعد فرکتال کتیبه پس از محاسبه به‌صورت اعشاری ۲.۱۲ به‌دست آمد. تکرار نام‌های خداوند در قالب الگوهای پیچیده دارای مفهوم بی‌نهایت است. از طرفی پس از محاسبۀ بُعد فرکتال خطوط معقلی کتیبۀ اسماء‌الحسنی و مقایسۀ آن با بُعد فرکتال خطوط کتیبه روبه‌روی آن (صلوات کبیره) این نتیجه حاصل شد که میزان تراکم، فضاهای پر و خالی و شکست‌ها در هر دو کتیبه برابر است و چیدمان کلمات در هر دو کتیبه حساب شده صورت گرفته است. نتیجه‌گیری: براساس تحلیل فرکتالی میزان انطباق ساختار هندسی کتیبه با هندسه نا‌اقلیدسی فرکتالی(هندسه طبیعت) مشخص می‌شود و مقدار پیچیدگی، ناهمواری و تخلخل در کتیبه را کمی‌سازی می‌کند. کتیبه دارای ویژگی‌ خود‌متشابهی در ساختار و نحوه چینش کلمات و بُعد‌کسری(۲.۱۲) است که نشان از تبعیت از هندسه نااقلیدسی فرکتالی است. از طرفی با پیچیدگی بالای نوشتار(۱.۷۶۲ ) و هماهنگ با کتیبه مقابل خود باعث جذب و تلاش مخاطب برای خوانش کتیبه می‌شود.