Visual Analysis of the Writing System in the Stamps of the Pahlavi Era
نویسندگان
1
2
doi
10.22055/pyk.2025.20060چکیده
مقدمه: عناصر تصویری و نظام نوشتاری در تمبرهای دوره سلطنت پهلوی، انعکاسدهندۀ نمادهای فرهنگی- ایدئولوژیکی و حاکی از روابط سیاسی، اقتصادی و اجتماعی آن دوران هستند. هدف پژوهش تحلیل نظام نوشتاری (زبان- ساختار) در تمبرهای دورۀ پهلوی و ارزیابی عوامل تأثیرگذار بر روی نظام نوشتاری آن بوده و در راستای بیان هدف در پی پاسخ به پرسشهای مطروحه است؛ نظام نوشتاری در تمبرهای سلطنت پهلوی اول و دوم به چند دسته تقسیم میشود؟ ویژگیهای ساختاری نظام نوشتاری (خط- نوشتار) در تمبرهای دورۀ پهلوی شامل چه مواردی است ؟ روش پژوهش: پژوهش حاضر بر پایۀ روش توصیفی- تحلیلی و با تأکید بر ساختار نظام نوشتاری تمبرهای دورۀ پهلوی است. جامعۀ آماری هدفمند و منتخب بوده که ۵ نمونه تمبر از دورۀ پهلوی اول و ۲۱ نمونه تمبر از دورۀ پهلوی دوم انجام شده است. دادهها بر مبنای منابع کتابخانهای و گزینش بر تمبرهای این دوره است. یافتهها : در تمبرهای این دوره از خطوط نستعلیق، شکستۀ نستعلیق، نسخ ایرانی، ثلث و کوفی در عبارات فارسی و فونتهای تایمز و هلوتیکا برای عبارات لاتین استفاده شدهاست. در برخی موارد، کاربرد حروف و عبارات لاتین بر فارسی مقدم بوده و در مناسباتی بهویژه در عرصۀ بینالملل صرفاً با تنوع ساختاری از بابت کاربرد فونتهای لاتین مواجه هستیم. در این دوره -پهلوی دوم- برتری ترکیببندی غیرقرینه بر ترکیببندی قرینه در ساختار نوشتار وجود داشته و همچنین بهدلیل غیرقرینه بودن در ساختار عناصر تصویری و نوشتاری، فضای مثبت و منفی، تعادل و توازن و گردش چشم در برخی تمبرها مشاهده نمیشود. نتیجهگیری: تمبرهای دورۀ پهلوی اول برمبنای اصول زیباییشناسانه ساده و عدم تنوع در ساختار نوشتار بنا نهاده شدهاند؛ اما در دورۀ پهلوی دوم به طراحی نوشتار تمبرها نگاه ویژهای شده و طراحی و کیفیات بصری نوشتار در تمبرها ارتقاء یافته است. بهرهگیری تمام فضای تمبر با عنصر نوشتار به منزلۀ به رسمیت شناختن این عنصر بصری است که در بخشی از تمبرهای این دوره مشاهده میشود. همچنین استفاده از خطوط ایرانی مانند شکستهنستعلیق جزو ویژگیهای منحصربهفرد این دوره در طراحی تمبر است. این عوامل سبب حالتهای نوشتاری متنوع و بارزی در جهت ساختار، کاربرد حروف و گریدبندی در طراحی تمبرها شده است.
