فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بررسی تطبیقی عهدنامه‌های تسلیم در اسلام و مسیحیت؛ با تأکید بر مورد اسپانیای اسلامی دکتر عبدالله همتی گلیان تاریخ دریافت: 16/10/88 تاریخ پذیرش: 18/12/88 چکیده با نگاهی به تاریخ اسپانیا در سده‌های میانه درمی‌یابیم که در این سرزمین، دوره‌ای مسلمانان فاتح و حاکم، و مسیحیان محکوم بودند و در زمانی دیگر، با دگرگون شدن اوضاع سیاسی، مسلمانان در موقعیت مغلوب قرار گرفتند و تحت سلطه پیروان مسیح درآمدند. در هر دو وضعیت گروه‌های حاکم به‌منظور تعامل با مغلوبان با آنان عهدنامه منعقد می‌کردند. درواقع، در این عهدنامه‌ها، که از طریق فرهنگ گفتگو شکل می‌گرفت، چارچوبی مشخص می‌شد که در آن بقای جمعیت‌های مغلوب، که به لحاظ دینی، فرهنگی و قومی با گروه‌های حاکم متفاوت بودند، به‌گونه‌ای تضمین می‌شد؛ علاوه بر این، برای فاتحان بستر مناسبی پدید می‌آمد که بتوانند به‌تدریج به تغییر عقیده مغلوبان بپردازند و آنان را به آیین خویش درآورند. در این مقاله، پس از بحث راجع به مفهوم عهد در فرهنگ اسلامی، دو نوع از این عهدنامه‌ها، که تعداد خیلی کمی از آن‌ها باقی مانده، بررسی شده و به تعابیر برگرفته از واژۀ عهد، همانند معاهد و دارالعهد، نیز اشاره شده است