فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

امنیت‌مداری در رویکرد سیاست خارجی امام خمینی(ره) دکتر مجتبی عطارزاده تاریخ دریافت: 04/10/1387 تاریخ پذیرش: 10/12/1387 چکیده سیاست خارجى از بزرگ‌ترین ابزارهاى تأمین یکپارچگى ارضى، امنیتِ سرزمینى، وجهه و اعتبار بین‌المللى و پیشبرد اهداف و برنامه‌هاى ملى در زمینه‌هاى سیاسى، اقتصادى و فرهنگى است. آنچه در سیاست خارجى کارآمد مورد نیاز است، صرفاً مجموعه‌اى از ویژگی‌ها نیست بلکه به جاى آن، به موازنه‌اى حساس بین واقع‌گرایى و تحلیل، انعطاف و پابرجایى صلاحیت و میانه‌روى و سرانجام، تداوم و تغییر معطوف به هدفی ارزشمند، چون حفظ امنیت یک کشور نیاز است. با پیروزى انقلاب اسلامى، چرخشی آشکار در سیاست خارجى ایران رخ داد؛ چه آنکه شالودۀ سیاست ‏خارجى در اسلام، بر قواعد الزام‏آور حقوقى در فقه استوار است و در فقه سیاسى اسلام، اصلى به نام «حفظ دارالاسلام» حاکم است که اصول دیگر در پرتو آن رنگ مى‏گیرد. حضرت امام(ره) متأثر از چنین رویکردی، هرچند نقش قواى نظامى و انتظامى در استمرار استقلال سیاسى، اجتماعى، اقتصادى و امنیت کشور در برابر بیگانگان را نفی نمی‌فرمود، هدف اصلىِ سیاست خارجى ایران از بدو استقرار جمهوری اسلامی را تبلیغ و گسترش اسلام انقلابى در راستای تأمین امنیت دارالاسلام می‌دانست. بنا به برداشت امام(ره)، نه تنها امنیت مردم مسلمان و امنیت کشور و امنیت ‏حکومت جمهورى اسلامى ایران از هم جدا نیست بلکه مرتبط با امنیت و منافع دیگر مسلمانان جهان نیز است. بنا بر این دیدگاه، همانند تفسیر اسلام، مفهوم «امت» جایگزین مفهوم «ملت» مى‏گردد و امنیت ایران به امنیت کل جهان اسلام وابسته مى‏شود. درنتیجه این رهیافت امنیت‌مدار، برخلاف دو چشم‌انداز رئالیستی و ایدئالیستی رایج در حوزۀ امنیت، حفظ دارالاسلام و اصل «نفی سبیل» مبنای تأمین امنیت ملی ایران به‌عنوان تابعی از امنیت جهان اسلام مورد تأکید بنیان‌گذار جمهوری اسلامی قرار می‌گیرد.