شاخصها و نسبت مشروعیت مردمی و دینی حکومت در نهج البلاغه

نویسندگان

1 استادیار علوم سیاسی دانشگاه شیراز

doi
چکیده

«مشروعیت سیاسی» یکی از مفاهیم بنیادین در علوم اجتماعی و سیاسی است و به مثابه مهم­ترین ضرورت و الزام سیاسی برای استمرار و تثبیت حکومت­ها تلقی می­شود؛ این مفهوم با سه شاخص مهم یعنی خاستگاه حقانی و قانونی حکومت و حکمرانان، رضایت عمومی نسبت به حکومت و کارآمدی شناخته می­شود. در نهج­البلاغه، جامعه و حکومت نه از منظر سکولار  یا تقابل جامعه مدرن در مقابل جامعه سنتی بلکه در چارچوب اصول و آموزه­های اسلامی– قرآنی و سنت پیامبر اکرم(ص) نگریســته می­شود. شاخص­های مشروعیت و دموکراسی در نهج­البلاغه تنها در چارچوب دینی- اسلامی  بیان شــده­اند و برخی از ساز و کارهای دموکراسی نیز بیان شده­اند. در نهج­البلاغه، بین مشروعیت سنتی - دینی و مشروعیت مردمی و قانونی حکومت رابـطه­ای طولی هست، به این معنی که مشروعیت سنتی و دینی، جوهره و مبنای اصلی شکل­گیری یا برای ثبوت حکومت اسلامی است و مشروعیت مردمی- قانونی در ذیل مشروعیت دینی و تنها برای عینیت یافتن یا تحقق حکومت است. این در حالی است که در دموکراسی­های سکولار، تنها مبنای مشروعیت برای حکومت، از نوع عقلایی - قانونی یا مردمی است نه مشروعیت الهی.