فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فراز و فرود گفتمان عدالت در جمهوری اسلامی ایران دکتر غلامرضا خواجه‌سروی تاریخ دریافت: 14/11/86 تاریخ پذیرش: 31/01/87 چکیده انقلاب اسلامی نقطة عطفی در تاریخ ایران به شمار می‌رود که مفاهیم تازه‌ای را به حوزة گفتمانی ایران وارد کرد. این انقلاب که بر پایة اندیشة سیاسی مکتب تشیع شکل گرفته، نظریه‌ای خاص از «عدالت» را که بر آموزه‌های شیعی تکیه داشت، در طول این سال‌ها پیگیری کرده است. این واقعیت را می‌توان در اندیشه‌های امام(ره) و مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) به خوبی مشاهده کرد. اما مفهوم «شیعی» عدالت ضمن حفظ اصالت خود، بر اساس اقتضائات هر دولتی با تقریرهای تازه‌ای در حوزة عملی مواجه شده است. در دولت مهدی بازرگان، دولت حداقلی ضرورتی برای تحقق عدالت دانسته شد. اما دولت محمدعلی رجایی که در شرایط جنگ ایران و عراق قرار داشت، عدالت را در مبارزه با دشمن تفسیر کرد و نوعی برابری‌طلبی را در سیاست‌های خود در پیش گرفت. دولت میرحسین موسوی عدالت اجتماعی و دغدغة مستضعفان را به عنوان اصلی‌ترین مصادیق عدالت شیعی معرفی کرد. ‌هاشمی رفسنجانی نیز به توسعه به مثابه اصلی‌ترین ضرورت تحقق عدالت نظر داشت. سید محمد خاتمی عدالت را در حاشیة دغدغة اصلی‌تری به نام توسعة سیاسی جستجو می‌کرد. سرانجام، در دولت دکتر محمود احمدی‌نژاد مفهوم عدالت بر مدار شریعت اسلام بار دیگر از بازتعریفی انقلابی و مکتبی برخوردار شد. حفظ بنیادهای شیعی مفهوم عدالت در نظام جمهوری اسلامی ایران با وجود تحول گفتمان «عدالت شیعی» در دولت‌های مختلف، از وجود یک نظریة تام و کامل در حوزة اندیشة سیاسی نظام جمهوری اسلامی ایران حکایت می‌کند.