حقوق و هیجان: همدلی، ظرفیتی هیجانی در قضاوت

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری حقوق عمومی،‌ دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.22054/qjpl.2025.76354.3023
چکیده

از زمان شکل‌گیری جوامع انسانی، دادگستری از طریق قضاوت هرگز اهمیت خود را از دست نداده است. در بستر زمان، تلاش برای ارائة الگوهای مناسب از دادرسی، راه را به روی گفتمان نقش هیجان در حقوق نیز گشوده است. نفی همدلی در قضاوت، نمود دیگری از گفتمان نفی هیجان و هرگونه بیان هیجانی در حقوق است. مخالفان همدلی قضایی مدعی هستند که همدل بودن قاضی موجب می‌شود دادرسی از برخورد برابر و حاکمیت قانون فاصله بگیرد، زیرا ظرفیت افراد در همدلی متفاوت است. بنابراین اولین هدف نفی همدلی قضایی، برآوردن برابری و حاکمیت قانون است. این مقاله با استفاده از مطالعة منابع کتابخانه‌ای و مطالعة موردی در مورد پرونده‌های قضایی نگاشته شده است. مطالعة موردی مطالب تئوری را ملموس می‌سازد و نشان می‌دهد همدلی نه تنها نباید از مشاغل حقوقی و قضاوت حذف شود، بلکه به دلایلی مانند برابری و حاکمیت قانون باید تقویت گردد و تشویق شود. همدلی به عنوان ظرفیتی هیجانی، همزمان هم منبعی برای شناخت در دادرسی و هم ابزاری برای تفسیر است. گنجاندن آموزش همدلی در برنامه‌های آموزشی قضات، رعایت تنوع و تکثر در استخدام قضات و ترویج روایت‌گری حقوقی از راه‌های پیشنهادی برای ایجاد دستگاه قضایی همدل می‌باشد.