احیا و انگیزش تلمیحات قرآنی در غزل امروز بر پایه نظریه انگیزش فرمالیسم
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشگاه شهیدمدنی آذربایجان
2 دانشیاردانشگاه شهید مدنی آذربایجان
doi
چکیده
داستانها و آیات قرآن همواره مورد عنایت شاعران و نویسندگان قرار گرفته و میگیرند. شاعر به تبع اطلاع از روایات قرآنی و به فراخور مضمون و محتوای اثرش از این داستانها و آیات در جهت تفهیم و تایید سخن خود بهره میگیرد. بنابراین تلمیح به عنوان یکی از صنایع ادبی، نمایانگر میزان آگاهی شاعر از مضامین و رویدادهای مختلف دینی، تاریخی و ... است. در نگاه نخست و از آنجایی که این صنعت ادبی ارائه دهندۀ اطلاعاتی قدیمی و مسبوق به سابقه است به سختی میتوان نوآوری و انگیزش را در آن پذیرفت؛ این در حالی است که به استناد نظریۀ انگیزش در مکتب فرمالیسم، توانایی، ذوق و قدرت تصویرگری و بیان شاعر میتواند از کهنهترین مضامین و مایههای معنایی و زبانی، تصاویری بدیع و نو بسازد. به گونهای که خواننده خود را با فضایی تازه مواجه ببیند. این مقاله سعی دارد به بررسی مقولۀ انگیزش مضامین و داستانهای مشهور قرآنی در غزل شاعران دو دهۀ اخیر بپردازد و با بیان نمونههایی چند بر این فرضیه صحّه بگذارد که اگر چه تلمیحات قرآنی ریشه در داستانها و آیاتی دارند که تحریفناپذیرند، اما همواره میتوان با شیوههایی مبتکرانه در بیان و زبان، تصاویری بدیع و جدید از آنها ارائه کرد.
