چالش‌های کارآمدی اجتماعی قوانین سقط جنین

نویسندگان

1 کارشناس ارشد گروه مطالعات زنان دانشکده علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 استادیار گروه مطالعات خانواده و زنان، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

3 اسـتادیار گــروه حقـوق، دانــشکده علـوم اجتمــاعی و اقتـصادی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

doi
10.22106/jlj.2025.2045971.6114
چکیده

سقط‌ جنین پدیداری چندبُعدی است که قانون‌گذاری در باب آن، نیازمند توجه به همه ابعاد این پدیده، از جمله بُعد اجتماعی است و همین ضرورت، مقتضیِ توجه به چالش‌های کارآمدی اجتماعی قوانینی است که قرار است این پدیدار را سامان ببخشند. در این پژوهش تلاش شده تا با روش کیفی تحلیل مضمون و ابزار مصاحبه عمیق و نیمه‌ساخت‌یافته، چالش‌های کارآمدی اجتماعی قوانین سقط‌ جنین در ایران مورد مطالعه و واکاوی قرار گیرد. بدین‌منظور با یازده خبره و مطلع کلیدی این حوزه مشتمل بر پزشک متخصص زنان، ماما وکارشناس بهداشت باروری مصاحبه شده است. یافته‌های این پژوهش چهار نوع چالش‌ را در قالب چهار مضمون اصلی تشخیص داد: نخست، چالش‌های ساختاری و خلأ قانونی شامل مضامین فرعی واقع‌گرایانه نبودن قانون، مطلق بودن قوانین از حیث استثنا نکردن موارد مشروع محتمل سقط جنین، بالادستی و دستوری بودن قوانین وعدم‌ پیش‌بینی نهادهای اجتماعی لازم است؛  دوم، چالش‌های فرهنگی که در پنج مضمون فرعی شیءانگاری جنین، قبح‌زدایی از سقط ‌جنین، کاهش ارزش‌های اخلاقی، فردگرایی و ضدارزش شدن فرزندآوری قابل‌دسته‌بندی است؛ سوم، چالش‌های اجرایی و نظارتی شامل دو مضمون فرعی عدم ‌اجرای قوانین و ضعف‌های نظارتی است؛ و چهارم، چالش‌های اقتصادی به عنوان آخرین مضمون در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفت.