معمای دموکراسی در عصر هوش مصنوعی: بازتعریف قدرت، چالش‌ها و سناریوهای آینده

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری رشته آینده‌پژوهی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادقعلیه‌السلام، تهران، ایران

doi
10.30479/jfs.2025.21769.1619
چکیده

هدف: این پژوهش با هدف بررسی ابعاد مختلف تأثیرات متقابل هوش مصنوعی و دموکراسی بر ساختار قدرت در جوامع دموکراتیک و ارائه سناریوهای محتمل آینده انجام شده است. در این راستا، به دنبال پاسخ به این سؤال هستیم که هوش مصنوعی چگونه می‌تواند ساختار قدرت را دستخوش تغییر کرده و چه آینده‌هایی برای دموکراسی در این عصر متصور است.روش: برای دستیابی به اهداف پژوهش، از رویکردی توصیفی - تحلیلی و ترکیبی بهره گرفته شده است. ابزارهای جمع‌آوری داده شامل تحلیل اسنادی، برگزاری پنل خبرگان با متخصصان حوزه‌های مرتبط، و انجام مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با صاحب‌نظران بوده است. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از تکنیک‌های تحلیل مضمون و چارچوب نظری پژوهش، مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند.یافته‌ها: یافته‌های پژوهش در سه حوزه کلیدی «وزن گذشته»، «فشارهای حال» و «جاذبه‌های آینده» دسته‌بندی شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که میراث دموکراتیک و تجربیات تاریخی، فرصت‌ها و چالش‌های هوش مصنوعی، و آرمان‌های دموکراتیک، نیروهای تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی آینده دموکراسی در عصر هوش مصنوعی هستند. تحلیل سناریوها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی می‌تواند هم به تقویت دموکراسی و افزایش مشارکت شهروندان کمک کند، و هم به تمرکز قدرت و دست‌کاری افکار عمومی منجر شود.نتیجه‌گیری: سناریوها نشان می‌دهند که آینده دموکراسی در به‌شدت وابسته به تصمیمات و سیاست‌گذاری‌های فعلی است. مجموعه‌ای از راهکارها در سطوح سیاست‌گذاری، نهادی، اجتماعی و فردی پیشنهاد شد که شامل تدوین قوانین هوشمندانه، تقویت نهادهای نظارتی، توانمندسازی شهروندان و حمایت از ابتکارات دموکراتیک است. پژوهش تأکید دارد که با همکاری بین ذی‌نفعان مختلف، می‌توان از هوش مصنوعی برای ارتقای دموکراسی بهره جست.