بررسی نقش محصولات غیرچوبی جنگل در کاهش فقر جوامع محلی جنگلهای زاگرس شمالی (تحلیل میدان نیروی چالشهای موجود)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران
2 دانشآموخته محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران
3 دانشجوی دکتری جنگل شناسی و اکولوژی جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران
4 استاد، گروه جنگلداری و اقتصاد جنگل، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تهران
doi
10.22092/ijfpr.2015.103015چکیده
محصولات غیرچوبی جنگل نقش بسیار مهمی در حمایت از معیشت خانوار و امنیت غذایی جوامع ایفا میکنند. معیشت جوامع روستایی ساکن در جنگلهای زاگرس شمالی بهدلیل فقدان عرصههای تولیدی و اقتصادی به میزان زیادی وابسته به جنگل است. این مطالعه در سه روستای جنگلی شهرستان بانه استان کردستان برای بررسی مشکلات و چالشهای بهرهبرداری محصولات غیرچوبی جنگل توسط ارزیابی مشارکتی منابع طبیعی انجام شد. در این تحقیق از تحلیل میدان نیرو به عنوان چارچوب نظری استفاده شد. همچنین از پرسشنامه، مصاحبهها، بحث گروهی و طوفان اندیشه برای جمعآوری اطلاعات در زمینه میزان و نحوه برداشت محصولات استفاده شد. برآورد ارزش علوفه درختی از طریق روش هزینه جایگزین و ارزش سایر محصولات برداشتی از طریق روش مستقیم و قیمتهای بازاری برآورد شد. برپایه نتایج، متوسط درآمد سالانه هر خانوار از محل برداشت محصولات علوفه درختی، هیزم، گز درختی (گزو)، گال مازوج و بذر بلوط حدود 8510000 ریال بود. بیشتر از 50 درصد این میزان درآمد در اقتصاد معیشتی به مصرف می رسد و بقیه درآمد از محل فروش محصولات به دست میآید. مهمترین مشکلات و راهکارها در زمینه بهرهبردای محصولات غیرچوبی از دید بهرهبرداران محلی عبارتند از کمبود مقررات اداری برای حمایت از بهرهبرداران محلی، خشکسالی، تخریب جنگل، عدم وجود شبکههای بازاریابی و چرای بیش از حد دام. برای مقابله با این مشکلات، اثربخشترین اقدامات در چارچوب مدیریت تلفیقی منابع طبیعی، تقویت تشکلهای بهرهبرداری جنگلنشینان، توسعه شرایط بازاریابی و فروش، توسعه کارگاههای کوچک و صنایع تبدیل و فرآوری در منطقه و ساماندهی پروانههای بهرهبرداری است.
