فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ادب فارسی و عرفان اسلامی از سالیان دور در شبه‌قاره مشتاقان زیادی داشته و آثار گران‌سنگ بسیاری به زبان فارسی از ایشان به جا مانده‌است. از جملۀ این آثار، کتاب مفتاح‌الفتوح، نوشتۀ شیخ عبدالحق محدّث دهلوی (958 -1052)، محدّث، محقّق، مورّخ و صوفی‌شاعر هندی است. وی در تصوّف، پیرو شیخ محیی‌الدّین عبدالقادر گیلانی (471 -561)، عارف، محدّث و شاعر ایرانی قرن پنجم و ششم هجری و مؤسّس سلسلۀ تصوّف قادریّه، بوده‌است. مسألۀ اصلی این پژوهش معرفی شرح و شارح، طبقه‌بندی معیارهای شرح‌نویسی و تحلیل دیدگاه‌های وی در شرح است. نگارنده برای تبیین این مسأله با استفاده از روش تحلیل محتوا و استناد به دستاوردهای رویکرد ژانری به متن در پی یافتن پاسخ برای پرسش‌های زیر است: - محدّث دهلوی کیست؟ - شرح عرفانی وی دارای چه ویژگی‌هایی است و مؤلف آن چه دیدگاه‌هایی دارد؟ - این شرح چه نقشی در احیای تصوف در شبه‌قاره ایفا کرده‌است؟ نتایج تحقیق نشان می‌دهد که مفتاح‌الفتوح ترجمه و شرح بینامتنی منثور و مبسوط به فارسی است که در سدۀ یازدهم قمری به فرمان شاه ابوالمعالی، حکمران آن خطه و از هواداران طریقۀ قادریّه تألیف شده‌است. عبدالحق در نوشتن این اثر، علاوه بر ترجمۀ الفاظ و معانی کتاب فتوح‌الغیب، به بسط و تفصیل سخنان عبدالقادر گیلانی و نقل مذاهب و اقوال عارفان و رمزگشایی مسائل عرفانی و کلامی و تبیین راه و روش قادریّه نیز توجّه داشته است. این شرح علاوه بر موارد ذکر شده، اطلاعات ذی‌قیمتی از طریقه‌های عرفانی شبه‌قاره را نیز ثبت کرده که در روند نگارش تاریخ تصوف در شبه‌قاره حائز اهمیت است.